شاخص‌هاي معنوي در برنامه‌هاي پيشرفت اسلامي

از وظايف اساسي حكمراني برنامه‌ريزي و اجراي برنامه‌هاي پيشرفت همه‌جانبه در جامعه است كه داراي ابعاد متعددي چون پيشرفت در فكر، علم، اقتصاد، امنيت، و ... مي‌باشد. يكي از ابعاد اساسي آن، پيشرفت در عرصة معنويت است. از جمله مسائل مهم در برنامه‌ريزي، ارائه شاخص‌هاي لازم در راستاي اجرا و نيز ارزيابي ميزان موفقيت آن پس از اتمام دوره‌هاي موردنظر مي‌باشد. اين پژوهش در صدد پاسخ به چيستي شاخص‌هاي معنوي در برنامه‌هاي پيشرفت كشور است. يكي از روش‌هاي معتبر براي اين منظور، استفاده از روش سيكارن مي‌باشد كه براساس آن، تدوين شاخص، مستلزم طي چهار مرحله: مفهوم‌سازي عملياتي از پديدة مورد نظر، استخراج ابعاد، استخراج مؤلفه‌ها و در نهايت طراحي شاخص‌ها و نماگرها است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه بر اساس آموزه‌ هاي اسلامي مهمترين مفهوم عملياتي ناظر به پديده موردسنجش، مفهوم پيشرفت همه‌جانبه در مقابل مفاهيمي چون رشد و توسعه اقتصادي، انساني و ... است كه داراي بار معنايي وسيع‌تري شامل زندگي مادي و معنوي مي‌شود. مطابق اين مفهوم، معنويت مهم‌ترين بُعد آن تشكيل مي‌دهد به‌طوري كه روح حاكم بر ساير ابعاد مي‌باشد. بر اساس استفاده‌اي كه از آيات قرآن مي‌شود، اين بُعد از پيشرفت، داراي مؤلفه‌هايي چون ايمان، اخلاص، توكل و ايثار است. اين پژوهش با بهره‌مندي از روش يادشده، براي هركدام از اين مؤلفه‌ها شاخص‌ها و نماگرهاي متعدد طراحي نموده كه تفصيل آن در متن مقاله ارائه مي‌شود.