دعا، استجابت، عدم استجابت؛ سازگار با كمال اخلاقي خداوند؟

خداباوران در مسئله دعا با چالش‌هايي از جمله چالش‌هاي اخلاقي مواجه‌اند. ناسازگاري ميان كمال اخلاقي خداوند و مسئله دعا اين گونه قابل بيان است: خداوند خير محض، قادر مطلق و داراي كمال اخلاقي است و بايد هر خيري را كه سبب بهبود زندگي انسان شود، عطا ‌كند و اگر چنين نكند، خلاف كمال اخلاقي‌ عمل كرده است. پس كمال اخلاقي خداوند دلالت دارد كه دعا كارآمد نيست و اگر در مواقعي خداوند از عطاي خيري دريغ كند، اين امر ناسازگار با كمال اخلاقي خداوند است. روشن است به‌وضوح اين امر با ديدگاه اكثر خداباوران و با ادعاي متون اصلي سنت‌هاي ديني كه بر كارآمدي دعا تأكيد مي‌كنند، در تعارض است. در مقالۀ كنوني به دنبال پاسخ به اين پرسش‌ها هستيم كه آيا كمال اخلاقي خداوند به عنوان يكي از صفات الهي با امكان كارآمدي دعا سازگار است؟ آيا كمال اخلاقي خداوند اين اجازه را مي‌دهد كه تأمين برخي نيازهاي انساني منوط به دعا شود؟ آيا خداوندي كه داراي كمال اخلاقي است، مي‌تواند برخي دعاها را مستجاب نكند؟ اگر به سبب دعانكردن يا به سبب عدم استجابت دعا رنج و شرّي متوجه انساني شود، آيا بروز چنين موقعيتي با كمال اخلاقي همخوان است؟ خواهيم ديد هيچ يك از موقعيت‌هاي مطرح در پرسش‌هاي گذشته سبب خدشه بر كمال اخلاقي خداوند نخواهند بود. بر اين اساس مقالۀ حاضر به روش توصيفي-تحليلي به بررسي ناسازگاري ميان كمال اخلاقي خداوند و مسئلۀ دعا مي‌پردازد. به اين منظور نخست به انتقادهاي بيسينگر كه متوجه مسئله كمال اخلاقي خداوند در دعاست، پرداخته مي‌شود؛ آن‌گاه تلاش مي‌شود ناسازگاري ميان كمال اخلاقي خداوند و مسئلۀ دعا نسبت به آنچه بيسينگر گفت، گسترش يابد و به آنها پاسخ داده شود. با همين هدف چهار اشكال ديگر در نسبت كمال اخلاقي خداوند و مسئلۀ دعا ارائه و طرح شده است.