ابزارهاي تمايزگذاري فاعل و مفعول در عربي و فارسي: رويكردي تطبيقي-در زماني

اين مقاله با نگاهي درزماني (تاريخي) به بررسي و مقايسۀ تحولات دو زبان عربي و فارسي در سه حوزۀ آرايش واژگاني، مطابقه و حالت نمايي به مثابه ابزارهاي متمايزكردن فاعل و مفعول پرداخته‌است. درواقع، مسئلۀ اصلي اين پژوهش، بررسي و پيگيري تحولاتي بوده كه در تاريخِ اين دو زبان در زمينۀ روش هاي تفكيك فاعل و مفعول رخ داده‌است. در زبان عربي، گونۀ عربي قديم با دو گونۀ امروزي اش مقايسه شده و در فارسي نيز تحولات مذكور از دورۀ باستان تا امروز دنبال شده‌است. داده هاي عربي قديم و فارسي از منابع مكتوب استخراج شده و بخش ميدانيِ اين پژوهش، گردآوري داده هايي از عربي خوزستان و لبنان ازطريق مصاحبه با شش گويشور (سه گويشور از هركدام) به وسيلۀ ابزار پرسشنامه و توصيف تصوير بوده‌است. تحليل داده ها نشان مي دهد كه زبان عربي ابزار حالت نمايي را ازدست داده، ابزار مطابقه را گسترش داده‌ و ميزان اتكاي زبان بر ابزار آرايش واژگاني بيشتر شده‌است. درمقابل، فارسي در طول تاريخ خود، ابزارهاي حالت نمايي و مطابقه را از دست داده و مجدداً هردو را بازسازي كرده و آرايش واژگاني اركان اصلي جمله اش نيز تغييري نكرده‌است. همچنين در اين پژوهش، هيچ شواهدي مبني بر تأثيرگذاري عربي و فارسي بر يكديگر در اين حوزه ها يافت نشد و ظاهراً اين تحولات، درون زباني بوده اند يا دست كم اين دو زبان در اين زمينه تحت تأثير يكديگر نبوده اند.