بررسي تصريح و پنهان سازي ايدئولوژي در روايت هاي رئاليسم سوسياليستي

در متون مختلف، متغيّرهاي واژگاني و بلاغي نقش برجسته‌اي در جهت‌داركردن محتوا، و انتقال صريح يا پوشيده‌‌ي ايدئولوژي دارند. در پژوهش حاضر، به منظور ارزيابي ميزان صراحت يا پوشيده‌گويي نويسندگان، كاركرد چهار متغيّر سبكي و گفتمان‌مدار «دشنام و دشواژگان»، »واژگان متعلق به گفتمان‌هاي خاص»، «نمادپردازي و تداعي معاني» و «تمثيل روايي» در تعدادي از روايت‌هاي رئاليسم سوسياليستي فارسي، كه در فاصله‌ي سال‌هاي 1320 – 1332 نوشته شده‌اند، در چارچوب سبك‌شناسي انتقادي مورد بررسي قرار گرفته است. نتايج به دست‌آمده نشان مي‌دهد كه اگرچه همه‌ي نويسندگان آثار مورد نظر در پي انعكاس روح حاكم بر زمانه و مشروعيت‌بخشيدن به ستيز عليه سلطه بوده‌اند، اما در انتقال اين ايدئولوژي به مخاطب به دو شيوه‌ي متفاوت عمل كرده‌اند؛ نويسندگان حزبي كه در ارتباط مستقيم با حزب توده بوده‌ و آثار روايي خود را به سفارش اين حزب توليد كرده‌اند، تمايل چنداني به استفاده از شگردهاي پنهان‌سازي ايدئولوژي از جمله نمادپردازي و تداعي معاني و همچنين تمثيل نداشته‌، بيشتر با استفاده از منغير سبكي كاربرد واژگان متعلق به گفتمان‌هاي خاص، به انتقال عريان ايدئولوژي مورد نظر پرداخته‌اند؛ اين در حالي است كه نويسندگان انتقادي و مستقل از حزب توده، با استفاده از شگردهاي بلاغي نمادپردازي و تداعي معاني و نيز تمثيل، سعي در عمق‌بخشيدن به متن، پنهان‌سازي ايدئولوژي و القاي ضمني آن به مخاطب داشته، مخاطب را در نه در رويارويي با قدرت ساختاري و سركوبگر حاكم بر جامعه، بلكه در تقابل با ارزش‌هاي حاكم و سلطه‌ هژمونيك آن‌ها قرار داده‌اند.