تضاد و تناقض در احوال عاشق و معشوق بر اساس رويكرد تحليل گفتمان انتقادي فركلاف

يكي از موارد كاربرد تضاد و متناقض ‌نما در آثار ادبي وصف حال عاشق و معشوق است؛ زيرا قدرت عشق فراتر از آن است كه در منطق گفتار عادي زبان جريان يابد. به همين سبب گاه براي شرح مفاهيم عشق بيان شاعر و نويسنده از گفتار عادي فراتر مي‌رود كه در آشكارسازي احوال عاشق و معشوق مؤثر است. در اين پژوهش كوشش شده است تا با استفاده از تحليل گفتمان انتقادي و مدل سه بعدي فركلاف به اين پرسش پاسخ داده شود كه تضاد و تناقض در بيان احوال عاشق و معشوق در منظومه‌هاي خسرو و شيرين و ليلي و مجنون نظامي، چه نقش و جايگاهي دارد. يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه تضاد و تناقض در تمام سطوح نظريه فركلاف آشكار است و نسبت به آنچه در متون بلاغي مطرح مي‌شود، عموميت بيشتري دارد. كاربرد تضاد و تناقض براي بيان احوال عاشق بيش از معشوق است. تفاوت جنسيت نيز سبب مي‌شود شاعر از شيوه‌هاي متفاوت تضاد و تناقض براي احوال عاشق و معشوق بهره گيرد؛ به‌گونه‌اي كه از تضاد براي جنس مرد كه قدرت بيشتري نسبت به زن دارد، آشكارتر و محسوس‌تر بهره مي‌گيرد؛ اما تضاد را براي جنس زن به آن سبب به كار مي برد كه در اجتماع آشكار شدن مسائل عشق براي آنها خلاف عرف محسوب مي‌شود.