شناسايي ظرفيت‌ كتابخانه‌‌هاي عمومي با محوريت ايجاد سرمايه اجتماعي: مرور نظام‌مند

مقدمه: هدف از اين مطالعه شناسايي ظرفيت‌ها و پتانسيل‌هاي كتابخانه‌هاي عمومي در ايجاد سرمايه اجتماعي و شناسايي فعاليت‌هاي كتابخانه‌هاي عمومي با محوريت ايجاد سرمايه اجتماعي است. كتابخانه‌هاي عمومي به‌عنوان مكان‌هاي عمومي كه از ظرفيت بالايي براي ايجاد ارتباط بين افراد برخوردارند در اين بين سهم بسزايي دارند.روش شناسي: مطالعه حاضر از نظر هدف كاربردي و مبتني بر چارچوب مطالعه نظام‌مند پريسما است. براي جمع‌آوري متون اصيل پژوهشي مرتبط از پايگاه‌ اطلاعاتي معتبر انگليسي وب‌آوساينس و با كليدواژه‌هاي تخصصي اين حوزه جست‌وجو صورت گرفت و تعداد 152 مدرك به زبان انگليسي شناسايي گرديد. در مراحلي تكرارشونده با مطالعه و بررسي چكيده منابع، موارد تكراري و غيرمرتبط با موضوع حذف گرديدند. درنهايت با اعمال پالايش اوليه، معيارهاي ورودو‌خروج از مطالعه و كنترل توسط پژوهشگر، تعداد 36 متن پژوهشي اصيل انگليسي در قالب مقاله براي ورود به‌مرور نظام‌مند انتخاب شدند. يافته ها: مرور پژوهش ها نشان داد كه اغلب پژوهش‌هاي مرتبط با ظرفيت كتابخانه‌هاي عمومي در ايجاد سرمايه اجتماعي، با روش پژوهش پيمايشي، مطالعه‌موردي و منابع گردآوري داده‌ها شامل ساكنان محلي، كاربران و غيركاربران كتابخانه، منابع و متون منتشرشده، مديران و كتابداران كتابخانه و مهاجران بوده است. همچنين ابزار مورداستفاده در اغلب پژوهش‌هاي صورت‌گرفته پرسشنامه و مصاحبه غيرساختاريافته بوده است. در مجموع 10 ظرفيت كتابخانه عمومي شامل؛ ايجاد دسترسي برابر به منابع اطلاعاتي، فراهم‌آوردن فرصت‌هاي يادگيري و كسب مهارت، مكان ملاقات و مكان جلسات، مكاني براي ارائه خدمت به افراد در حاشيه جامعه، مكاني با هدف برقراري عدالت اجتماعي و بي‌طرف و قابل‌استفاده براي همه گروه‌ها، مكاني براي ايجاد ارتباط بين افراد، مكاني براي افزايش مشاركت عمومي، محيط خوشايند كتابخانه، مكاني براي اوقات‌فراغت مردم براي ايجاد سرمايه اجتماعي شناسايي شد. نتيجه‌: توجه به كتابخانه به‌عنوان مكاني براي ملاقات و مكان جلسات افراد، تقويت مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه‌هاي عمومي و افزايش برنامه‌هاي مربوط به يادگيري و مهارت‌آموزي، همچنين توجه به افراد در حاشيه جامعه در ارائه خدمات در كتابخانه‌هاي عمومي براي ايجاد سرمايه اجتماعي ضروري است. از سوي ديگر حفظ بي‌طرفي كتابخانه‌هاي عمومي در برخورد با افراد از گروه‌‌ها و نژادهاي مختلف و توجه به كتابخانه عمومي به‌عنوان مكاني براي افزايش مشاركت عمومي و توجه به نقش كتابخانه‌هاي عمومي در ارتقاي برنامه‌هاي اوقات‌فراغت مي تواند به ايجاد سرمايه اجتماعي از طريق كتابخانه‌هاي عمومي كمك كند. همچنين بررسي منابع اطلاعاتي داخلي و خارجي نشان داد تاكنون هيچ پژوهشي به‌مرور نظام مند پژوهش‌هاي كتابخانه‌هاي عمومي در ايجاد سرمايه اجتماعي نپرداخته است. لذا مرور منابع علمي و پژوهشي منتشرشده براي داشتن ديدي جامع نسبت به ظرفيت كتابخانه‌هاي عمومي در ايجاد سرمايه اجتماعي ضروري است.