نقش برنامه‌ريزي شهري در طراحي الگوي مطلوب رسانۀ ملي با تأكيد بر فرهنگ قومي

مقدمه تحولات مدرن در بسياري از جوامع كليۀ ساختارها را تحت تأثير قرار داده و آن‌ها را به‌ سوي امپرياليسم جهاني سوق داده‌، به ‌گونه‌اي كه اساسي‌ترين ابعاد افراد همچون فرهنگ، هويت، قوميت و... را دستخوش تغييرات قرار داده است. در تحليل نقش رسانه‌ها در برنامه‌ريزي شهري، بيشتر كارشناسان و تحليلگران به نقش و كاركرد دوگانۀ رسانه‌ها در اين مقوله اشاره دارند: يعني رسانه‌ها از يك‌سو مي‌توانند همگام با نظام و با دفاع منطقي از سياست‌هاي كلان و با ارزش‌گذاري و ارزش‌سازي، القاي پيام و برجسته‌سازي نسبت به مشروعيت‌بخشي به سياست‌هاي نظام در راه تثبيت وفاق و همگرايي قومي‌گام بردارند. در چنين شرايطي رسانه‌ها به دليل نقش خاصي كه در انتقال اطلاعات و ارتباطات در تمامي حوزه‌هاي سياسي، فرهنگي، شهري، اجتماعي و اقتصادي و... ايفا مي‌كنند، مي‌توانند در گردش اطلاعات و حجم اطلاعات تزريق‌شده به جامعه ميزان درجۀ همگرايي قومي‌ و در نهايت، اتحاد ملي را افزايش دهند. بنابراين، در كشورهايي همچون ايران كه از ساختار قومي ‌متنوعي برخوردار است، قوميت مي‌تواند به ‌عنوان يكي از شاخص‌هاي معرفي افراد در نظر گرفته شود. اسميت معتقد است كه پيوندهاي قومي مثل ديگر پيوندهاي اجتماعي در معرض نيروهاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي قرار دارند و از اين‌رو، برحسب اوضاع و شرايط اجتماعي مختلف، متحول و متلاطم مي‌شوند. مسئلۀ اصلي پژوهش پيش رو اين است كه رسانۀ ملي با كمك برنامه‌ريزي شهري چگونه مي‌تواند با اقوام ايراني ارتباط برقرار كند، به ‌طوري ‌كه هيچ قومي ‌از رسانۀ‌ ملي فاصله نگيرد و با رسانۀ ملي همزادپنداري كند. هدف تحقيق حاضر، نقش برنامه‌ريزي شهري در طراحي الگوي مطلوب رسانۀ ملي با تأكيد بر فرهنگ قومي است.مواد و روش‌هاروش انجام تحقيق پيش رو، كيفي و از نوع گراندد تئوري انجام شده است. گراندد تئوري فرايندي براي تعميم نتايج حاصل از يك مشاهدۀ خاص به نظريه‌اي جامع‌تر است. طي اين روش نظريه‌اي با روش استقرايي از تجارب روزمره، تعاملات، مستندات، ادبيات و مشاهدات استخراج مي‌شود. پژوهشگر كار خود را با يك تئوري شروع نمي‌كند كه بخواهد آن را اثبات كند، بلكه با يك مطالعه در عرصه شروع مي‌كند و اجازه مي‌دهد كه چيزهايي كه به آن عرصه مربوط مي‌شوند، خود را نمايان سازند. جامعۀ آماري اين تحقيق اساتيد و خبرگان حوزۀ مديريت رسانه، علوم ارتباطات اجتماعي و مديران و معاونان ارشد سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ‌ايران و شهرداري است. براي مصاحبه با خبرگان با مشورت استاد راهنما براي تحليل كامل و جامع در زمينۀ مديريت ارتباط رسانۀ ملي با اقوام ايراني با 30 نفر مصاحبۀ باز و عميق انجام شد. داده‌هاي پژوهش به دو روش كتابخانه‌اي و مطالعات ميداني جمع‌آوري و پردازش شده است. مطالعات كتابخانه‌اي: در اين روش با مرور تحقيقات صورت‌گرفته در كتابخانه‌ها و بانك‌هاي اطلاعاتي، پايان‌نامه‌ها و مقالات داخلي و خارجي، از طريق جست‌وجوي اينترنتي براي دريافت اطلاعات مورد توجه پژوهشگر قرار گرفت. استفاده از روش گراندد تئوري و تجزيه‌وتحليل اطلاعات به‌دست‌آمده از مصاحبه با صاحب‌نظران و درنتيجه تدوين نظريه مبتني بر پژوهش صورت مي‌گيرد.يافته‌هامصاحبه‌شوندگان در پاسخ به سؤال كه صداوسيما [رسانه ملي] با چه راهكارهايي باعث مشاركت در برنامه‌ريزي شهري شود؟ مواردي را بيان كرده‌اند كه پس از جمع‌بندي و تجزيه‌وتحليل به 4 مقوله شامل «توليدات رسانه‌اي، نقش برنامه‌ريزي شهري با تمركز بر نيازسنجي، فرهنگ قومي، معرفي الگوهاي قومي‌ـ رسانه‌اي» دسته‌بندي شد. توليدات رسانه‌اي در رسانۀ ملي از محوري‌ترين حوزه‌هاي فعاليت در رسانه است؛ طوري كه تمام فرايند فعاليت‌ها و تلاش‌هاي رسانه‌اي را زير نظر مي‌گيرد. با توجه به نقش مخاطب در فرايند ارتباطي و توجه به خواسته‌هاي مخاطب، تمايلات و نيازهاي مخاطبان، حساسيت در توليدات برنامه‌هاي رسانه‌اي در نيازسنجي مخاطب، ضرورت دارد. لازم است زمينۀ استفاده از برنامه‌ريزي شهري با هدف نيازسنجي كه در ايجاد مديريت شهري اهميت دارد، فراهم كرد. كارشناسان به ظرفيت فرهنگ قومي، تقويت و توسعۀ جشنواره‌ها و نمايشگاه‌هاي تخصصي با موضوع اقوام، نمايش توسعۀ استان با استفاده از مشاركت اقتصادي اقوام اشاره‌ كرده‌اند. رسانۀ‌ ملي با شناسايي مناسب گروه‌هاي مرجع مثل علما، ورزشكاران و... و تقويت آن‌ها، بستري مناسب براي اعتماد اقوام مختلف به رسانه فراهم مي‌آورد.نتيجه‌گيرينتايج پژوهش نشان داد نقش برنامه‌ريزي شهري با تمركز بر نيازسنجي مخاطبان ‌امكان‌پذير است. همچنين، به توليدات رسانه‌اي برگرفته از نيازسنجي، فرهنگ اقوام در هفته‌هاي فرهنگي، معرفي الگوهاي قومي‌ـ رسانه‌اي اشاره كرد. راهكارهاي به‌دست‌آمده از اين پژوهش در دو دستۀ استاني و ملي و در سه حوزۀ شهري، اقتصادي و سياسي قرار گرفت. در پايان مي‌توان به مدل زير دست يافت. همچنين، با نتايج پژوهش رامين روح‌اللهي رابطۀ معنا‌داري دارد. طبق نظر كارشناسان، برنامه‌ريزي شهري از طريق حداكثرسازي همبستگي ايجاد مي‌شود. مهم‌ترين و اصلي‌ترين ايدۀ نظريۀ وابستگي مخاطبان را نياز و وابسته بودن مخاطبان به منابع اطلاعاتي رسانه‌هاي جمعي براي دانستن و جهت‌گيري نسبت به رويدادهاي اجتماعي ذكر مي‌كنند. در شرايطي كه با تنوع رسانه‌هاي جمعي روبه‌رو هستيم، رسانه‌اي موفق است كه بتواند نيازهاي مخاطبانشان را مرتفع كند. وجود قوميت‌ها و مذاهب متنوع كه در ايران زندگي مي‌كنند، موجب مي‌شود رسانۀ ملي با تنوعي از نيازها و خواسته‌ها روبه‌رو باشد و همين امر وظيفۀ دست‌اندركاران شبكه را در تأمين خواسته‌هاي آن‌ها پيچيده‌تر مي‌كند. از سوي ديگر، صداوسيما با هدف ارتقاي فرهنگ بومي‌ هر منطقه و معرفي و شناساندن فرهنگ قومي ضمن پاسداشت خرده‌فرهنگ‌ها باعث همگرايي اقوام و افزايش وحدت و انسجام ملي شود.