معرفت‌شناسي وحي در رؤيايي و يا وحياني بودن آن از نظر فارابي و ابن عربي

تكلّم خداوند با شخص رسول و چگونگي دريافت وحي يكي از مشكلات متكلمان و فيلسوفان مسلمان در طول تاريخ اسلام بوده است، متفكران  اسلامي ‌از جمله فارابي و ابن عربي با اين مساله مواجه بوده اند كه از چه ساحتي و به چه صورتي بر رسول نازل مي‌گردد و آيا افراد ديگري نيز غير رسول همچون فيلسوفان و عرفا به آن ساحت دسترسي دارند يا خير و اگر جواب سؤال مثبت است، فرق فيلسوف و عارف با نبي در چيست؟ فارابي براي تبيين وحي به قوه‌ تخيّل روي آورده است تا از طريق محاكات قوّه‌ مخيله‌ رسول، اشكال فلسفي ارتباط خداي مجرد و بسيط را در تكلم و انزال قرآن كريم به نبي كه انساني مركب و داراي تغيير و زمانمند است، حل نمايد. و همين باعث شده كه برخي دانشمندان معاصر به رؤيايي بودن «وحي» روي آورند. اما  ابن عربي  درنقد فارابي، خيال را در افقي فراتر از عقل نشانده و عقل را مادون خيال دانسته كه در استنتاج خود محتاج به حواس و حافظه و قوّه مفكره است لذا خطاپذير مي‌باشد و از آنجائيكه ديدگاه فارابي از جهاتي زيربناي ديدگاه رؤياي رسولانه در عصر حاضر است از اهميت خاصي برخوردار است و پاسخ ابن عربي به فارابي بحثي جديد است كه كسي تاكنون مطرح ننموده است. لذا اين مقاله با استفاده از ديدگاه ابن عربي به اين دستاورد رسيده است كه خيالي فرض كردن وحي، نوعي تقليل گرايي وحي است كه آنرا تا حد مكاشفه پايين مي‌آورد و الفاظ قرآن كريم را كه قول به وجود است با الفاظ بشر كه قول به لفظ است، برابر مي‌كند در حاليكه وحي «اشاره» است و الفاظ بشر «عبارت» اند.