تصور خدا در تأملات در فلسفه اولي دكارت

دكارت گرچه در همه‌ جاي تأملات از وجود خداوند و اثبات او خداوند سخن مي‌گويد منظورش نه وجود خداوند در الهيات و حتي فلسفه‌ سنتي كه بازتعريف خدا و رسيدن به مفهومي تازه از خداست كه به كار دستگاه معرفتي‌اش بيايد. دكارت در تأملات دو هدف را با هم به پيش مي‌برد: نخست، ساختن دستگاه فكري تازه‌ خويش بر اساس بازتعريف انسان، خدا و جهان؛ دوم، پرهيز حداكثري از درافتادن با كليسا و الهي‌دانان مسيحي تا جايي كه حاضر است دست از انديشه‌اش بردارد ولي با كليسا درنيافتد. براي او هدف نخست، اصلي و هدف دوم فرعي نيست چراكه فلسفه‌ورزي را در فضاي چالشي و بي آرامش، دست‌يافتني نمي‌داند. در تأملات، از سويي، نخست بايد تعريف تازه‌اي از خدا طرح گردد كه در آن اصالت سوژه‌ دكارتي و استقلال من انديشنده لحاظ شده باشد، و از ديگر سو، بايد از اين خداي بازتعريف‌شده، در قالبي سنتي و به زبان متعارف چنان سخن به ميان آيد كه مخالفت كليسا و الهي‌دانان را برنيانگيزد. در خداي دكارتي آنچه اصل است تصور خداست ولي در خداي سنتي آنچه اصل است اثبات وجود خداي بيروني است. از اينرو گرچه دكارت در سرتاسر تأملات از وجود خدا سخن مي‌راند و در پي اثبات وجود اوست او اين كار را با استناد به تصور خداوند پيش مي‌برد و كاري به وجود بيروني خدا و مخلوقات ندارد. او در اين راه پيوسته تصور خداوند را بازتعريف مي‌كند تا به تعريف مدنظر خويش از خداوند برسد و سرانجام در «تأمل پنجم» است كه اين تعريف آشكار مي‌گردد.