بررسي و تحليل كلامي مفاد روايت ممازجت و مباينت حق تعالي در اشياء

يكي از مهم‌ترين مسائلي كه ذهن بشر را به خود مشغول كرده مساله شناخت خداوند متعال و صفات او است. در اين ميان رابطه خداوند با مخلوقات، يكي از چالش‌هاي مهم علوم عقلي بوده و حكما، متكلمان و عرفا در رابطه با آن اظهار نظر كرده‌اند. پيروان حكمت متعاليه «تشكيك در وجود» را پذيرفته و عرفا «وحدت وجود» را مطرح كرده‌اند. در اين نوشتار تلاش مي‌شود با روش تحقيقي- توصيفي و كتابخانه‌اي پاسخ به اين سوال از منظر روايات بررسي شود. آنان در رابطه با ذات حق فرموده‌اند: «خداوند داخل در اشيا است، نه به صورت ممزوج شدن؛ و خارج از آنان است، نه به صورت مباينت و جدايي.» لذا در ابتداي امر تحليل شارحان حديث را نقل كرده سپس نتيجه گرفته‌ايم كه اين سخن دو معناي ثبوتي و سلبي دارد، معناي ثبوتي آن قابل درك نيست مگر با شهود، و معناي سلبي به معناي نفي جسمانيت از خداوند متعال و احاطه علمي و سيطره وجودي بر تمام موجودات است.