استعارۀ «ظرف مُتَسِع» مبنايي براي نظريه‌پردازي در باب يادگيري

نظريه‌هاي يادگيري را مي‌توان به دو بخش كلي فلسفي و روان‌شناختي تقسيم كرد. با وجود نظريه‌هاي روان‌شناختي متعدد دربارۀ يادگيري، معدود كساني مانند كريستوفر وينچ و پيتر جارويس از بعد فلسفي نيز به بحث يادگيري پرداخته‌اند. نظريه‌پردازي در باب يادگيري نيز همچون ساير مباحث علوم انساني، مبتني بر ديدگاه نظريه‌پرداز در باب ماهيت انسان است. با استفاده از بياني نوراني از اميرمؤمنان (ع) كه حاكي از تجرد نفس است، ما اصطلاح استعارۀ ظرف مُتَسِع را جعل كرديم و معتقديم براساس آن مي‌توان مبنايي براي نظريه‌اي دربارۀ يادگيري ابداع كرد. مطابق استعارۀ مذكور، ديدگاه‌هاي مكانيكي مانند رفتارگرايي و پردازش اطلاعات دربارۀ يادگيري - كه علم و معرفت را تنها به اطلاعات و يادگيري را به انتقال اطلاعات تنزل مي‌دهند- نقد مي‌شوند. هدف از تأليف اين مقالۀ توصيفي-تحليلي ارائۀ مبنايي براي نظريه‌پردازي در باب يادگيري براساس ديدگاه اسلامي است كه بر بنياد آن مي‌توان نظريه‌هاي روان‌شناختي موجود را كه مبتني بر فلسفه‌هاي خاص غربي است به چالش كشيد. ما بر مبناي استعارۀ ظرف مُتَسِع نظريه‌هاي يادگيري را از سه منظر جهان‌بيني، تجرد نفس و علم‌گرايي نقد كرده‌ايم. استعارۀ مذكور دلالت‌هايي براي يادگيري، هدف تعليم‌ و تربيت و برنامۀ درسي دارد كه در پايان مقاله به آن‌ها اشاره شده است.