بررسي و تحليل احكام و شئون ذاتي حق

در نظام معرفتي عرفان اسلامي هر نوع اسم، صفت و حكمي از ذات الهي نفي مي‌شود و آن مقام را مبراي از هر حكمي مي‌دانند؛ برخي بر اساس اين مبنا گمان كرده‌اند هيچ اسم و لفظي نمي‌تواند به مقام ذات اشاره كند؛ حتي نمي‌توان از آن با لفظ ذات يا ذات غيب‌الغيوبي و امثال آن ياد كرد؛ اما با بررسي اقوال عرفا در اين نوشتار به شيوه توصيفي ـ تحليلي اين نتيجه حاصل مي‌شود كه اين نوع برداشت از مغالطۀ اشتراك لفظي ميان اسم عرفي و لغوي با اسم عرفاني است؛ چراكه مقصود عرفا از تعبيرهاي طرح‌شده، اسم عرفي و لغوي نيست؛ زيرا عرفا در آثار خود با الفاظ و نام‌ها و واژه‌هاي متعددي به آن مقام غيب‌الغيوبي اشاره مي‌كنند و مراد و مقصود عارفان از لااسم و لارسم‌بودن مقام ذات غيب‌الغيوبي، ‌نفي اسم عرفاني از آن مقام است نه اسمي كه مشير به ذات باشد و آن را محدود نكند. همچنين با دقت در كلمات و آثار عرفا روشن مي‌شود مراد از حكم‌ناپذيري مقام ذات آن است كه مقام ذاتِ غيب‌الغيوبي هيچ حكم محدود و مخصوصي را نمي‌پذيرد؛ يعني ازآنجاكه آن مقام هيچ‌گونه ويژگي و امتيازي ندارد، نمي‌توان احكام خاص بر آن مترتب كرد و احكام خاص ناظر به جايي است كه از مقام ذات خارج شده و به مرحلۀ تعينات خاص و ويژه وارد شده باشد. در اين مرحله مي‌توان احكام محدود و مقيد و مخصوص را بر ذات متعين و مقيد جاري كرد نه ذات مطلق؛ اما احكامي كه خود داراي اطلاق مي‌باشند و ذات را از اطلاق خود خارج نمي‌كند، بر ذات حمل‌شدني هستند.