نقد معناشناختي و وجودشناختي ديدگاه فخر رازي در صفات ذاتي خدا

بحث ذات و صفات الهي را مي‌توان از ارزشمندترين مباحث رشته‌هاي عقلي و نقلي دانست. عرفان خدا انگيزه بيشتري براي وصال به آن كمال مطلق حاصل مي‌كند، برعكس عبادت جاهلانه كه تأثير بسيار كمتري در پي خواهد داشت؛ اينجاست كه ارزش بحث خداشناسي و شيوۀ اتصاف ذات به صفات روشن مي‌شود. درواقع بحث ذات و صفات به سه بخش معناشناسي ذات و صفات، هستي‌شناسي و معرفت‌شناسي آنها تقسيم مي‌شود. در بخش معناشناسي تفاسير گوناگوني وجود دارد و علم، قدرت، سمع، بصر، اراده، حيات و كلام كه صفات سبعه‌اند، بر اساس مباني عرفا و حكما و متكلمان و اهل شرع قابل تعريف‌اند. هستي‌شناسي و رابطۀ ذات و صفات نيز وجوه گوناگوني را دارد؛ مانند عينيت ذات و صفات كه ديدگاه اهل شرع، حكما و عرفاست و به معناي نفي استقلال صفات است. قيام صفات به ذات يا زيادت صفات بر ذات ديدگاه اشاعره و فخر رازي است و نيابت ذات از صفات و اثبات ذاتي كه همان صفات است، به معتزله نسبت داده مي‌شود. فخر رازي نيز ديدگاه‌هاي متمايزي مانند اضافه و نسبي‌بودن علم و نفسي‌بودن كلام الهي دارد و در تعريف قدرت نيز صحت فعل و ترك را در فعل فاعل مختار وارد گردانيده است. اين مقاله ديدگاه او را در دو بعد معناشناسي و هستي‌شناسي ذات و صفات بررسي، تحليل و نقد مي‌كند