تخريج روايات داستان سمرة‌بن‌جندب به‌منظور استنباط قاعدۀ لاضرر

داستان سمرة‌بن‌جندب از مشهورترين مستندات قاعدهٔ «لاضرر» در روايات شيعي است. در متنِ چهار روايت، راجع به جملهٔ «لاضرر و لاضرار» و قيد «علي مؤمن» اختلافاتي هست كه تخريج آن‌ها براي استنباط قاعدهٔ «لاضرر» اهميت ويژه‌اي دارد. به‌رغم اينكه طبق نظر مشهور فقها، سند هيچ‌يك از روايات داستان سمره صحيح نيست، در اين نوشتار صحت صدور روايات وارده، اثبات و سپس تخريج صحيحي از آن ارائه شده است. حاصل پژوهش اينكه، وجود جملهٔ «لاضرر و لاضرار» در متن حديث مورد اطمينان است، اما بودن يا نبودنِ قيد «علي مؤمن» در برداشت از روايات داستان سمره مؤثر است؛ به‌طوري كه وجود قيد «علي مؤمن» با نهي اضرار به غير سازگار است و به قاعده «لاضرر» جنبهٔ كيفري مي‌دهد و نبودنِ «علي مؤمن» با نفي تشريع حكم ضرري متناسب است و به آن جنبهٔ مدني و حقوقي مي‌بخشد. طبق ديدگاه برگزيده، تعارض مذكور، بدوي است و جمع عرفي دارد؛ اما با فرض مستقر بودن تعارض، تقديم جانب زيادت، به‌دليل اصل عدم‌زيادت پذيرفتني نيست و بايستي مرجحات جانب نقيصه اخذ شود.