از تصرّف تا عشق: فهم كار معمار در مكتب صدرايي

مكتب صدرايي قابليت بالايي براي پاسخ‌گويي به پرسش‌هاي حوزة معماري در زمينه‌هاي مختلف دارد. اين نوشته نيز در تلاش است تا كار معمار را بر مبناي اين مكتب با استفاده از منظومة مفاهيمي كه از كلام ملاصدرا استخراج شده، تبيين كند. روش كار تفسير و استنتاج از آراي ملاصدراست،‌ به گونه‌اي كه بتوان كار معمار را در وجوه مختلف تبيين نمود. در مكتب صدرايي كار معمار يكي از سه صناعت پايه است كه به نياز اساسي انسان يعني جايي براي زندگي پاسخ مي‌دهد؛ و اين پاسخ ذومراتب است. بنابراين منظومه‌اي از مفاهيم مرتبط با اين كار از صنع، غايت، احاطه و تصرف گرفته تا نظم، علت، زيبايي و عشق مورد بحث قرار مي‌گيرد. چنين مي‌توان گفت كه معمار به عنوان يك صانع غايتمند، مي‌تواند صوري خيالي، وهمي و يا عقلي از زندگي انساني و كارهاي انسان داشته باشد و در تلاش است تا با تصرف در محيط، تغيير اندازه‌ها و روابط در طبيعت جايي براي زندگي او فراهم كند تا بستر بروز افعال متعدد انساني شود. معمار با توجه به جايگاه وجودي‌اش به مرتبه‌اي از احاطة ادراكي بر هستي و شناخت علت‌ها و معلول‌ها در نظام احسن وجود مي‌رسد و با تصرف در محيط در راستاي ايجاد جايي براي زندگي انسان، نظمي را در طبيعت تحقق مي‌بخشد كه زمينة رسيدن او به كمال مطلوب خويش مي‌شود. معمار با درك زيبايي و برگزيدن محبوب، قواي دروني خويش را نظم مي‌بخشد و از مجراي اين نظم دروني، تصرفي در عالم مي‌كند كه كارش تجلي‌گاه حسن صورت محبوب و افعال مطلوب او باشد.