براهين اثبات وجود مادۀ اولي نزد ابن ‌سينا؛ يك بررسي انتقادي

ابن‌ سينا، دو برهان «فصل و وصل» و «قوه و فعل» را بر اثبات وجود ماده اولي اقامه كرده است، در اين مقاله نشان داديم، بر هر دو برهان اشكالاتي وارد است. ادعاي برهان فصل و وصل آن است كه تغيير فصل و وصل ممكن نيست، مگر اينكه مؤلفۀ هيولا كه حامل فصل و وصل است، موجود باشد، اين مؤلفه، جزء مشترك و تأمين كنندۀ عامل اينهماني در طول دگرگوني و تغيير است، در اين مقاله در طي استدلالي نشان داديم، اين برهان از عهدۀ ادعايش يعني اثبات وجود هيولا و نيز حل مسئلۀ تغيير فصل و وصل بر نمي‌آيد. ديگر برهان اثبات مادۀ اولي، برهان قوه و فعل است، در اين مقاله نشان داديم، بر اساس برهان قوه و فعل نيز امكان اثبات مادۀ اولي مشائين وجود ندارد. ادعاي برهان آن است كه از اثبات ويژگي بالقوه بودن، به اثبات وجود جوهر مادۀ اولي مي‌رسد، اين اثبات خود گامي است در جهت رسيدن به نظريۀ مختار ابن‎‌سينا در باب حقيقت اشياء مادي كه «ماده-‌صورت‌گرايي» ناميده مي‌شود، اما؛ الف) اتصاف ويژگي بالقوگي را مي‌توان در چارچوب نظريۀ رقيب ماده صورت‌گرايي، يعني نظريۀ «بسته‌اي» نيز تبيين كرد، بدون اينكه به سراغ ماده صورت‌گرايي ‌رفت، هرچند، برهان قوه و فعل، حتي در چارچوب اين نظريه نيز دچار مشكل است. همچنين نشان داديم، برهان قوه و فعل، حتي در چارچوب ديگر نظريۀ رقيب يعني نظريۀ «زيرنهاد» نيز كارآمد نخواهد بود. حاصل آنكه نشان داديم، هر دو برهان نمي‌توانند مادۀ اولي مد نظر ابن ‌سينا را اثبات كنند.