بررسي فرآيند مجابي در روايت‌ها‌ي عاميانۀ آذربايجاني بر اساس الگوي نشانه-معناشناسي گفتمان

فرآيند مجاب‏سازي از زيرشاخه‏هاي بسيار مهم و باز در حوزه نشانه‏معناشناسي گفتمان است. مقاله‏ي حاضر مي‏كوشد با رويكرد نشانه-معناشناختي و با استفاده از روش استقرايي به مسئله‏ي اصلي اين پژوهش كه بررسي نوع، ميزان و بسامد استفاده از عوامل مجاب‏سازي در گفتمان روايي روايت‏هاي عاميانه‏ي آذربايجان است، بپردازد. روايت‏هاي منتخب اين مقاله شامل روايت‏هاي ماهي‏سياه كوچولو، كچل‏مم‏سياه، كوراوغلو، ۲۴ ساعت در خواب و بيداري و روايت يك هلو هزار هلو مي‏شود. يافته‏ها بيانگر آن است كه در اين روايت‏ها عوامل مجاب‏سازيگوناگوني مثل استدلال، تدبير، اعتمادسازي، تحذير، وعده و نظاير آن، بسته به شرايط و مخاطب بكار رفته ‏است. مشخص گرديد كه از 145 فرآيند مجاب‏سازي و 24 نوع عامل مجاب‏سازي بررسي‏شده در پنج روايت عاميانه‏ي آذربايجاني، به ترتيب تحذير، تهديد، تحريك، استدلال، وعده و رجزخواني بالاترين بسامدها را داشته‏اند؛ به طوريكه در مجموع، حدود يك چهارم كل مجاب‏سازي‏ها از دو سبك تحذير و تهديد بوده‏ است. اما ميزان موفقيت همين دو عامل نيز در مجاب‏سازي به يك اندازه نبوده ‏است. اين در حالي است كه برخي از عوامل مجاب‏سازي مثل رشوه، ايجاد ترديد، تعارف، چاپلوسي، نفرين، تاكيد و مظلوم‏نمايي فقط در يك مورد مشاهده شدند. اين نشان مي‏دهد كه به نوعي برحذر داشتن و ترساندن از عواقب كار، سبك غالب روايت‏هاي عاميانه آذربايجاني مورد بررسي است، هر چند كه تنها در حدود 55 درصد موارد منجر به مجاب مخاطب شده‏اند. همچنين از ميان روايت‏هاي منتحب، ماهي سياه كوچولو بالاترين درصد عدم موفقيت در مجاب‏سازي را داشته است. زيرا كنش‏گر اصلي كه ماهي است بسيار مصر بر رسيدن به خواسته‏ش است و هيچ‏كس نمي‏تواند او را مجاب به دست‏كشيدن از خواسته‏ش بكند. در حاليكه در دو داستان كوراوغلو و كچل‏مم‏سياه كه رابطه قدرت در ميان است، مجاب‏سازي بالاترين حد موفقيت را داشته است.