ارزيابي ارتباط عوامل مؤثر بر ضريب زبري مانينگ و سرعت برآوردي جريان ‌آب در رودخانه قره‌ سو، اردبيل

سرعت جريان تحت ‌تأثير مقاومت پوشش‌ گياهي درختچه‌اي، بوته‌اي و علفي در بستر و سواحل رودخانه‌ها و سيلاب‌دشت‌ها قرار دارد. با كاهش سرعت جريان، عمق جريان در مسير افزايش مي‌يابد كه نتيجه آن، طغيان جريان در سيلاب‌دشت رودخانه است. در پژوهش حاضر، تأثير پوشش‌گياهي و عوامل مؤثر بر ضريب زبري مانينگ و برآورد سرعت جريان آب رودخانه‌اي مورد ارزيابي قرار گرفت. براي انجام اين پژوهش به‌صورت برداشت ميداني، خصوصيات پوشش‌گياهي و سرعت جريان در 24 مقطع عرضي در بازه‌اي به‌طول 16.70 كيلومتر از رودخانه قره‌سو اردبيل (محدوده روستاي انزاب تا پل‌ساميان)، اندازه‌گيري شد. سپس ضريب ‌زبري مانينگ با روش كوان براي هر يك از مقاطع رودخانه محاسبه شد. هم‌چنين به‌منظور بررسي ارتباط بين متغيرها و تأثير آن‌ها بر يكديگر، از آزمون همبستگي پيرسون در محيط نرم‌افزار SPSS، استفاده شد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه عمق جريان به‌ترتيب با سرعت جريان و عرض جريان رابطه معكوس معني‌دار (0.889- r=، 0.934- r= و 0.01 p) و با ضريب زبري مانينگ رابطه مستقيم معني‌دار (0.357- r= و 0.05 p)، دارد. هم‌چنين، عرض‌جريان نيز به‌ترتيب با ضريب زبري مانينگ، رابطه معكوس معني‌دار (0.387- r= و 0.05 p)، با سرعت جريان رابطه مستقيم معني‌دار (0.941r= و 0.01 p) دارد. ضريب زبري مانينگ به‌ ترتيب با سرعت جريان، دبي رودخانه، شعاع هيدروليكي و عرض جريان رابطه معكوس معني‌دار (0.347- r=، 0.474- r=، 0.412- r=، 0.387- r=، و 0.05 p دارد. هم‌ چنين نتايج پژوهش نشان داد كه همبستگي مقادير سرعت برآورد شده و اندازه ‌گيري شده، نشان‌دهنده صحت قابل قبول معادله كوان در برآورد ضريب زبري و سرعت جريان در بازه‌هاي رودخانه مورد مطالعه است.