بررسي شاخص ‌هاي ژئومورفولوژيكي و رابطه آن با پوشش گياهي در تپه ‌هاي ماسه‌اي (مطالعه موردي: آران و بيدگل و كاشان)

ﺷﺮاﯾﻂ وﯾﮋه ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺎدي را در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ رﻗﻢ ﻣﯽزﻧﺪ. در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ و ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژي ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﻮﺛﺮ اﯾﻦ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺑﺮ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژي ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي اﺳﺖ. از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻫﻢ از ﻃﺮﯾﻖ رﻓﺘﺎر ﺟﻮاﻣﻊ ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﻔﺎي ﻧﻘﺶ ﺗﮏ ﺗﮏ ﮔﻮﻧﻪ-ﻫﺎي ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺖ. از اﯾﻨﺮو در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺟﻮاﻣﻊ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ دورﺳﻨﺠﯽ وﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻣﺠﺰا ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯿﺪاﻧﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ارگ ﮐﺎﺷﺎن ﻃﯽ دوره 2020-1995 ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪ. ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ارﺗﻔﺎع و ﺷﯿﺐ از ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﮔﻮﮔﻞ ارث و ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ از ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﻟﻨﺪﺳﺖ TM و OLI8 و ﺑﺎزدﯾﺪ ﺻﺤﺮاﯾﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ. ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﯾﮏ و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از رﮔﺮﺳﯿﻮن وزندار ﻓﻀﺎﯾﯽ (GWR) ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ وﺟﻮد ﺷﺶ ﻧﻮع ﺗﭙﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻮد. ﮐﻤﯽﺳﺎزي ارﺗﻔﺎع و ﺷﯿﺐ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ارﺗﻔﺎع 33 ﻣﺘﺮ و ﺷﯿﺐ 3/6 درﺻﺪ ﺑﻮد. ﺗﻐﯿﯿﺮات ارﺗﻔﺎع و ﺣﺠﻢ ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي ارگ ﮐﺎﺷﺎن روﻧﺪ اﻓﺰاﯾﺸﯽ را ﻧﺸﺎن داد ﺑﻪ ﻃﻮرﯾﮑﻪ ﻧﺮخ ﺗﻐﯿﯿﺮ ارﺗﻔﺎع و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ 0/0455 و 0/85 و ﻧﺮخ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ 0/216 و 0/9 ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ. ﺣﺠﻢ ﺳﻄﺤﯽ ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﺎﺷﺎن ﺣﺪود 1/02 ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ در ﻃﯽ ﯾﮏ دوره 25 ﺳﺎﻟﻪ اﻓﺰاﯾﺶ داﺷﺖ. ﺗﻐﯿﯿﺮات زﻣﺎﻧﯽ NDVI در اﯾﻦ دوره ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻮد، راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ارﺗﻔﺎع و ﺷﯿﺐ ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي ﺑﺎ NDVI ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ در ﺗﭙﻪﻫﺎي ﺗﺜﺒﯿﺖ ﺷﺪه و ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار آن در ﺗﭙﻪﻫﺎي ﺳﺘﺎرهاي و ﺑﻮﮐﻠﯿﻪ ﺑﺎرﺧﺎﻧﯽ واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺗﭙﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪاي ﺑﺎ NDVI از ﻃﺮﯾﻖ رﮔﺮﺳﯿﻮن وزندار ﻓﻀﺎﯾﯽ (GWR) ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ در ﻫﻤﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺜﺒﺖ وﺟﻮد دارد (0/57=R=0/46 ،R). ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻣﺎﺳﻪ دوﺳﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺳﮑﻤﺒﯿﻞ، ﮐﻠﺒﯿﺖ، ﺳﺒﺪ و دمﮔﺎوي ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺎراﯾﯽ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ در ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژي داﻣﻨﻪ ﺗﭙﻪﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي ﻓﻮق ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ ﻧﺪارﻧﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮرﯾﮑﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ و ﮔﻮﻧﻪ ﺳﺒﺪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﯿﺐ ﺟﺰﺋﯽ داﻣﻨﻪ 40 و 30% ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ و ﮔﻮﻧﻪ دم ﮔﺎوي ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮ را در ﺷﯿﺐ ﺟﺰﺋﯽ داﻣﻨﻪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﺗﻨﻮع ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻨﻮع ﻋﻤﻠﮑﺮد در ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژي ﺗﭙﻪﻫﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﺳﺘﻔﺎده اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ از ﻧﻘﺶ ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺎدي اﺳﺖ، ﻟﺬا اﯾﻦ دﺳﺘﺎورد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اي اﺟﺮاﯾﯽ و ﭘﺮوژهﻫﺎي اﻗﺪام ﻃﺮحﻫﺎي ﮐﻨﺘﺮل ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺑﺎدي در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ در دﺳﺘﻮر ﮐﺎر ﻗﺮار ﮔﯿﺮد.