تحليل استعداد رخداد جريان‌هاي واريزه‌اي و ‌لغزش‌هاي كم‌عمق با استفاده از مدل تريگرز (TRIGRS) (مطالعه موردي: حوضۀ آبخيز بابل‌رود مازندران)

در اين مطالعه، به بررسي پتانسيل وقوع زمين‌لغزش‌هاي كم‌عمق ناشي از بارندگي در حوضۀ آبريز سجادرود پرداخته شده است. در اين حوضه به دليل توپوگرافي كوهستاني (شيب تند دامنه‌ها) و وجود خاك‌هاي حاوي مواد آلي به صورت طبيعي پتانسيل رخداد اينگونه زمين‌لغزش‌هاي ناشي از بارندگي زياد است و سالانه زمين‌لغزش‌هايي با ابعاد مختلف بعد از وقوع بارندگي‌هاي شديد و طولاني‌مدت در آن رخ مي‌دهد. اين زمين‌لغزش‌ها كه با مكانيسم لغزش در بخش‌هاي بالايي پوشش خاك آغاز مي‌‌شوند، بلافاصله تبديل به جريان‌هاي گلي واريزه‌اي شده و از به هم پيوستن آنها ممكن است جريان‌هاي واريزه‌اي گلي بزرگ در پايين‌دست حوضه شكل بگيرد كه پديده‌اي مخرب محسوب مي‌شود. در اين پژوهش، براي بررسي تأثير بارندگي بر وقوع زمين‌لغزش‌هاي كم‌عمق و جريان‌هاي واريزه‌اي گِلي از برنامۀ تريگرز (TRIGRS) كه برنامه‌اي نسبتاً جامع و مبتني بر شبكه براي تحليل پايداري شيب به روش شيب بي‌نهايت (در مقياس ناحيه‌اي) است، استفاده شده است. در اين برنامه اثر نفوذ آب باران در خاك و رواناب ناشي از بارندگي كه پارامترهايي مهم در ايجاد زمين‌لغزش‌هاي كم‌عمق و متعاقب آن جريان‌هاي واريزه‌اي گلي هستند نيز به طور كامل در نظر گرفته مي‌شود و اين پديدۀ طبيعي به طور كامل شبيه‌سازي مي‌گردد. داده هاي ورودي مورد نياز براي اين پژوهش شامل داده‌هاي توپوگرافي حوضه، ويژگي‌هاي زمين‌شناسي، زمين‌شناسي مهندسي و هيدروژئولوژيكي واحدهاي خاكي (زون‌هاي زمين‌شناسي) و داده‌هاي مربوط به بارش در منطقه است كه از منابع مختلف تهيه و در قالب فايل‌هاي متني و نقشه‌هاي GIS مناسب مرتب‌سازي شده و مورد استفاده قرار گرفته‌اند. خروجي برنامۀ تريگرز شامل نقشه‌هاي توزيع مكاني حداقل ضريب ايمني پايداري، عمق وقوع لغزش و فشار آب منفذي در عمق وقوع لغزش هستند كه در قالب فايل‌هاي متني تهيه و بعد از ترسيم در نرم‌افزارهاي مبتني بر GIS قابل تفسير هستند. نتايج اين مطالعه نشان داد كه در بخش‌هاي مرتفع و پرشيب حوضه هرجا كه خاك‌هايي با سنگ‌بستر از جنس سنگ‌هاي غني از كاني‌هاي رسي (مثل گلسنگ، مارن و شيل) گسترش بيشتري دارند، پتانسيل رخداد ‌لغزش‌هاي كم‌عمق ناشي از بارندگي بالاست و با وقوع بارندگي‌هاي با شدت بالا و مدت طولاني، اين نوع زمين‌لغزش‌ها رخ خواهند داد كه در صورت نزديكي به سكونتگاه‌ها و جاده‌ها مي‌توانند ريسك بالايي براي آنها داشته باشند. در بررسي‌هاي صحرايي صورت گرفته، همخواني خوبي ميان نتايج اين مطالعه با تجربيات حاصل از مشاهدات صحرايي زمين‌لغزش‌هاي ناشي از بارندگي در منطقه از نظر توزيع مكاني و زمان وقوع آنها به دست آمد.