ارزيابي تنوع ژنتيكي در لاين‌هاي نوتركيب نسل يازدهم و شناسايي لاين‌هاي اميدبخش برنج (.Oryza sativa L)

برنج يكي از گياهان زراعي راهبردي كشور است كه افزايش عملكرد آن همواره به عنوان مهم ترين هدف اصلاحي مورد توجه به نژادگران بوده است. يكي از مهم ترين روش هاي اصلاحي در برنج، تلاقي بين ارقام برگزيده جهت توليد لاين هاي نوتركيب و شناسايي لاين هاي اميدبخش است. اين آزمايش با هدف شناسايي لاين هاي برتر پرمحصول جهت معرفي ارقام جديد اجرا شد. لاين هاي مورد ارزيابي همراه با ارقام والديني در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال 1397 در مزرعه تحقيقاتي دانشكده علوم كشاورزي دانشگاه گيلان كشت شده و صفات مهم زراعي در 141 لاين نوتركيب مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه بين لاين هاي مورد ارزيابي از نظر كليه صفات مورد بررسي تفاوت معني داري وجود داشت كه نشان دهنده تنوع ژنتيكي قابل توجه در آنها بود. برآورد ضرايب تغييرات فنوتيپي و ژنتيكي و اجزاي واريانس نيز نشان داد كه تنوع قابل توجهي در جمعيت مورد مطالعه، به ويژه براي صفات تعداد دانه پر و پوك در خوشه، تعداد خوشه در بوته و عملكرد دانه وجود داشت. ميزان وراثت پذيري خصوصي صفات نيز از حدود 20 درصد در طول خوشه تا حدود 43 درصد در عرض دانه، تعداد روز تا رسيدگي و وزن هزار دانه متغير بود. نتايج تجزيه به عامل ها نشان داد كه سه عامل اصلي و مستقل در حدود 96 درصد از تنوع كل لاين هاي مورد مطالعه را توجيه كرده و عامل ايجاد ارتباط معني دار بين صفات در لاين هاي برنج بودند. اين سه عامل به عنوان عامل عملكرد و اجزاي آن، عامل كيفيت ظاهري دانه ها و عامل فنولوژيك نام گذاري شدند. تجزيه خوشه اي به روش UPGMA نيز 141 لاين برنج را در سه گروه دسته بندي كرد و والدين سپيدرود و غريب به ترتيب در گروه هاي اول و دوم قرار گرفتند. بررسي ارزش گروه ها از نظر صفات نشان داد كه گروه اول از نظر عملكرد و اجزاي عملكرد و گروه سوم از نظر ابعاد و كيفيت ظاهري دانه ها بيش ترين مقدار را داشتند. نتايج اين پژوهش نشان داد كه تنوع ژنتيكي قابل توجهي بين لاين هاي برنج مورد ارزيابي وجود داشت و لاين هاي برتر پرمحصول و با كيفيت ظاهري مطلوب شناسايي شدند، بنابراين اصلاح موفقيت آميز جمعيت براي بسياري از صفات مهم زراعي، به ويژه عملكرد و اجزاي آن امكان پذير است.