بررسي انتقادي ديدگاه ها و جريان هاي اقتصاد اسلامي

با گذشت بيش از هفتاد سال از طرح اوليه علم اقتصاد اسلامي، هم اكنون اين سوال مطرح است كه آيا ديدگاه‌هاي ارائه شده در اين زمينه به لحاظ عملي و نظري پيشرفتي داشته است؟ براي پاسخ به اين سؤال ابتدا بايد روشن شود منظور ما از اقتصاد و اسلام چيست و چرا اين علم را منسوب به اسلام مي‌دانيم تا براي ارزيابي كارآمدي آثار منتشر شده، ميزان و خط‌كشي در اختيار داشته باشيم. اين مقاله، پس از پاسخ به اين سوال، ابتدا با روش تحليلي-توصيفي به دنبال ارائه تبيين صحيحي از موضوع، روش و غايت اقتصادي اسلامي است و پس از آن با  ارزيابي آثار نوشته شده و تحليل جريان هاي موجود اقتصاد اسلامي، تلاش مي كند تا مسير تكاملي اين علم را نشان دهد. و در ادامه پيشنهادات و راهكارهايي در جهت بهبود وضعيتي كه اقتصاد اسلامي درگير آن است ارائه مي دهد. در بررسي‌هاي انجام شده اين نتايج به دست آمد كه اولاً موضوع اقتصاد اسلامي، رفتارهاي انسان در زمينه توليد، توزيع و مصرف كالاها و خدمات در جامعه اسلامي با لحاظ يك حركت تكاملي از وضعيت موجود به وضعيت مطلوب است. ثانياً هدف نهايي اين علم، تغيير وضعيت موجود به وضعيت مطلوب است و روش آن در ساحت شناخت وضعيت موجود، ابزار جرح و تعديل شده اقتصاد متعارف و در ساحت تعيين وضعيت مطلوب، روش اكتشاف از منابع ديني همانند روش كشفي شهيد صدر و در ساحت گذار از وضعيت موجود به مطلوب، استفاده همزمان از روش‌هاي تجربي و نقلي و استفاده از عوامل نهادي و رفتاري است. بنابراين اسلاميت اين علم را مي‌توان در گرو رعايت تركيبي از ملاحظات معطوف به هدف، موضوع و روش آن دانست. مبتني بر اين تحليل، سه جريان عمده در اقتصاد اسلامي معرفي مي شود كه يكي از آنها داراي مقبوليت و قابليت بيشتري است.