تبيين بينامتني تأثيرپذيري معماري اسلامي از معماري ساساني در وجوه مفهوم معماري و فناوري ساخت

فرضيه تأثير معماري ساساني بر معماري اسلامي را معطوف به تجانس‌هاي فُرمي، شكلي و تزييني بررسي كرده‌اند اما قابليت انتساب اين همگوني‌ها به ادوار و آثار ديگر از نظر دور مانده است. معماري، دانش و پيشه‌اي با ماهيت فني و اجتماعي است، و مناسب است كه در تبيين اثرگذاري‌، ماهيات مذكور نيز اضافه بر ارزيابي كالبدي بررسي شوند. بنابراين پژوهش حاضر اين تأثيرگذاري را در لايه‌هايي عميق‌تر، يعني در دو زمينه جايگاه معماري به‌عنوان دانش و حرفه و همچنين فناوري ساختِ اجزاي سازه‌اي در دو دوره ساساني و اسلامي كه در پژوهش‌هاي قبلي كمتر تدقيق شده، مي‌سنجد. ابتناي نظري اين سنجش استوار بر نظريه بينامتنيت و داده‌ها براي تحليل مأخوذ از متون تاريخي است. هدف تحقيق، تبيين جايگاه معماري و كُنشگران مستقيم اين حوزه در دوره ساساني با دست‌مايه قرار دادن فهم در زماني از معماري و همچنين تأملي دقيق‌تر بر فناوري ساختِ عناصر سازه‌اي و اثر آن‌ها بر متن بعدي، يعني معماري اسلامي است. استخراج اين ارتباط مي‌تواند به تقويت يا تضعيف فرضيه اصلي و همچنين منشأ تكوين معماري اسلامي كمك كند. پژوهش از ديد زماني، مقطعي و گذشته‌نگر، مبتني بر استدلال‌هاي عمدتاً استقرايي و از موضع فرايندي، كيفي و با رويكردي تفسيري- تاريخي است. به‌نظر مي‌رسد معماري اسلامي از حيث مفهوم، جايگاه اين دانش و نظام ديواني، كاملاً وام‌دار سنت معماري ساساني باشد اما در حوزه فناوري ساخت، ضمن اتكاي صريح به شگردهاي فني پيشين، اندك تغييراتي در شكل و مصالح جهت تكامل فنون پيشين ايجاد شده است.