برآورد مؤلفه‌هاي اثرگذار بر ترجيحات شهروندان تهران در انتخاب «مركز شهر بدون خودرو» با استفاده از مدل لاجيت تصادفي

تهران با مساحتي حدود ۷۸۰ كيلومتر مربع، بزرگ‌ترين شهر ايران با جمعيت حدود ۸ ميليون نفر است كه بالغ‌بر ۱۵ ميليون سفر سواره در آن انجام مي‌شود. سهم ترافيك در بروز پيامدهاي آلودگي هواي شهر تهران بيش از ۵۵% برآورد مي‌شود و ترافيك عامل اصلي آلودگي هوا است. يكي از راه‌حل‌هاي ممكن براي مشكلات ناشي از استفادۀ خودروي سواري شخصي به‌خصوص ترافيك و آلودگي هواي تهران در بخش مركزي شهر و اجتناب از هزينۀ اقتصادي سنگين و كاهش ميزان مرگ و مير سالانه، سياست ايجاد «مركز شهر بدون خودرو»  است. به‌همين دليل اين مطالعه با هدف شناسايي و ارزش‌گذاري مؤلفه‌هاي اثرگذار بر ترجيحات شهروندان تهران درخصوص مركز شهر بدون خودروي سواري شخصي با روش مدل لاجيت با پارامتر تصادفي انجام شده است. يافته‌هاي اين مطالعه حاكي از اين است كه مؤلفۀ «ايجاد فضاي سبز و تفريحي اضافي 30% بيشتر از وضعيت فعلي» و مؤلفه‌هاي «متوسط مسافت پياده‌روي 3 و 9 دقيقه‌اي تا نزديك‌ترين ايستگاه حمل و نقل عمومي» (به‌عبارتي كاهش متوسط مسافت پياده‌روي تا نزديك‌ترين ايستگاه حمل و نقل عمومي از 6 دقيقۀ فعلي به 3 دقيقه) در بخش مركزي شهر، مهم‌ترين دغدغۀ شهروندان تهران در انتخاب مركز شهر بدون خودرو است و مؤلفه‌هاي اين دو ويژگي از اهميت نسبي بيشتري در مقايسه با بقيۀ ويژگي‌هاي اثرگذار بر ترجيحات مردم تهران برخوردارند. در اين مطالعه، بيشترين ميزان «تمايل به پرداخت» شهروندان تهران براي مؤلفۀ «ايجاد فضاي سبز و تفريحي اضافي 30% بيشتر از وضعيت فعلي» به مبلغ 160،000 ريال و مؤلفه‌هاي «متوسط مسافت پياده‌روي 3 و 9 دقيقه تا تا نزديك‌ترين ايستگاه حمل و نقل عمومي» به‌ترتيب به مبلغ حدود 120،000 ريال تا 150،000 ريال به ازاي هر جابه‌جايي در بخش مركز شهر است. مهم‌ترين توصيه‌هاي سياستي اين مطالعه، آن است كه تقويت و توسعۀ زيرساخت‌هاي فضاي سبز و مناطق تفريحي اضافي و كاهش متوسط مسافت پياده‌روي تا نزديك‌ترين ايستگاه حمل و نقل عمومي از 6 دقيقۀ فعلي به 3 دقيقه در بخش مركزي شهر، علاوه‌بر افزايش احتمال انتخاب مركز شهر بدون خودرو و همراهي با اين سياست، بهترين راهكار تأمين مالي از طريق افزايش كرايۀ خدمات حمل و نقل عمومي در سطح شهر تهران است؛ همچنين آگاهي سياست‌گذار حوزۀ ترافيك شهر تهران به بي‌تفاوتي شهروندان تهران نسبت به پاركينگ رايگان و بدون محافظ و پاركينگ داراي هزينه و با محافظ و رجحان اندك يك شبكۀ اختصاصي و جداگانه براي دوچرخه‌سواري نسبت به مسيرهاي دوچرخه‌سواري در كنار هر خيابان، از ابعاد تخصيص بهينۀ منابع اقتصادي بسيار حائز اهميت است.