نهر ولاش؛ پروژۀ توسعۀ اقتصاد كشاورزي دشت زهاب در دورۀ ساساني

يكي از برنامه‌هاي زيربنايي براي توسعۀ اقتصادي دشت‌هاي واقع‌در دامنه‌هاي غربي كوهستان زاگرس در دورۀ ساساني، ايجاد سامانه‌هاي انتقال آب و كانال‌هاي آبرساني بوده است. اين پژوهش مي‌كوشد تا با روش توصيفي-تحليلي و رويكرد تاريخي به معرفي نهر ولاش در منطقۀ سرپل‌زهاب به‌عنوان يكي از اين نمونه‌ها بپردازد كه با محاسبات دقيق در مسيري 30 كيلومتري، آب رودخانۀ الوند را به دشت زهاب به‌عنوان مهم‌ترين دشت حاصلخيز دامنه‌هاي غربي كوهستان زاگرس منتقل مي‌كرده است. ساخت و نگه‌داري اين كانال به‌عنوان پروژه‌اي بزرگ كه با حدود 51 هزار متر مكعب خاكبرداري و با عبور از حاشيۀ دشت و كندن كانالي به عرض حدود دو و عمق حدود يك متر ايجاد شده، طبيعتاً از عهدۀ كشاورزان و روستاييان منطقه خارج بوده و ايجاد و نگه‌داري آن تنها با پشتيباني حكومتي امكان‌پذير بوده است. نگاهي به وضعيت آثار تاريخي منطقۀ نشان مي‌دهد كه اين سامانۀ آبياري با هدف توسعۀ اقتصاد كشاورزي اين مناطق، احتمالاً در دورۀ بلاش پادشاه ساساني و توسط حاكم مستقر در ولاشغر (محوطۀ قره‌بلاغ) ايجاد شده و به بهره‌برداري رسيده است. در سال‌هاي اخير و درست موازي با اين كانال، كانال‌هاي آبياري ديگري ايجاد گرديده است. انتخاب اين مسير با دانش امروزي نشان مي‌دهد كه مهندسان دورۀ ساساني دانش بالا و تبحر مثال‌زدني براي ايجاد اين كانال داشته‌اند و توانسته‌اند با محاسبات علمي دقيق در ساخت و مكان‌يابي اين كانال، حدود 3000 هكتار از اراضي مرغوب دشت زهاب را به‌عنوان قطب كشاورزي منطقه به زير كشت آبي ببرند؛ هرچند درحال حاضر الگوهاي بهره‌برداري و شيوۀ تقسيم آب اين كانال بر ما روشن نيست، اما پيداست اين پروژۀ مهندسي شدۀ دقيق زير ساخت مهمي براي رونق و شكوفايي اقتصاد كشاورزي منطقه در دورۀ ساساني بوده است.