نمودهاي ايزد بهرام برروي گچ بري هاي دورۀ ساساني

هنر گچ‌بري دورۀ ساساني در تاريخ هنر ساسانيان از اهميت بالايي برخوردار است؛ زيرا اين هنر صرفاً به‌منظور تزئين بناها نبوده، بلكه ايجاد آن‌ها با اهداف مذهبي همراه بوده است. يكي از مهم‌ترين موضوعات هنرگچ‌بري در دورۀ ساساني، نقوش ايزد بهرام است كه در محوطه‌هايي چون: حاجي‌آباد، تپه حصار، ام‌الزعتر، چال‌ترخان، نظام‌آباد، تپه‌ميل، كاخ I كيش، تل‌داروز، برزه‌قوواله، بناي اعياني جهانگير ايوان و قطعاتي گچي از محوطه‌هاي نامعلوم به‌دست آمده‌اند. باوجود اين‌كه مطالعۀ محققان و باستان‌شناسان مختلف برروي آثار گچ‌بري دورۀ ساساني از اوايل دهۀ 1930م. انجام شده است، اما تاكنون درمورد تعيين هويتِ پلاك‌هاي گچي مرتبط با «ايزد بهرام»، پژوهش‌هاي اندكي صورت گرفته است؛ لذا هنوز جنبه‌هاي مبهمي درمورد نمودهاي مختلف ايزد بهرام در هنر گچ‌بري دورۀ ساساني وجود دارد. در اين پژوهش، پرسش‌هايي بدين‌شرح مطرح مي‌گردد: 1. نمودهاي ايزد بهرام برروي گچ‌بري‌هاي دورۀ ساساني شامل چه مواردي مي‌شود؟ 2. براساس مطالعۀ نقوش گچ‌بري دورۀ ساساني، چه نمودهايي از ايزد بهرام داراي اهميت بيشتري بوده است؟ در اوستا  از ايزد بهرام به‌عنوان الهۀ نگهبان پيروزي‌ها و غلبه بر دشمنان ياد شده است كه 10 نمود براي آن ذكر شده است. با مطالعه برروي نقوش گچي محوطه‌هاي ساساني به‌روش كتابخانه‌اي توصيفي-تحليلي، مي‌توان گفت كه برخي از اين نمودهاي مختلف ايزد بهرام حضوري پر رنگ داشته است. نقوش گچ‌بري كه مي‌توان آن‌ها را با نمودهاي ايزد بهرام مرتبط نمود شامل: قطعات گچي با نقش قوچ، بز شاخ‌دار، سرگراز، شاهين و به‌خصوص بال‌هاي شاهين و قطعات گچي با نقوش تركيبي نيم‌تنۀ انسان با بال، قوچ بال‌دار و اسب بال‌دار است. در تمامي اين قطعات گچي نيز روبان‌هاي برافراشته و مواجي ديده مي‌شود. از نمودهاي مختلف ايزد بهرام، دستارهاي برافراشته به نشانۀ باد تند و بال‌هاي شاهين، بيشترين اهميت و فراواني را در هنر دورۀ ساساني دارند.