تحليلي بر سفالينه ‌هاي دوران اسلامي قلعه يل‌ سويي شهرستان گرمي، اردبيل

قلعه يل ‌سويي، يكي از مهم ‌ترين و بزرگ ‌ترين قلاع دوران اسلامي در شهرستان گرمي اردبيل و در حوزۀ جغرافيايي شمال ‌غرب ايران بوده كه حجم انبوه داده‌هاي فرهنگي آن، ازجمله «سفال» بر اهميت محوطه افزوده است. اين قلعۀ تاريخي در سال 1397 مورد بررسي‌هاي روشمند باستان‌شناسي قرار گرفت. در ضمن مطالعات و بررسي‌هاي صورت‌گرفته در اين محوطه، يافته‌هاي سفالي زيادي، شامل ظروف سالم و قطعات مختلف شكسته در كارگاه‌هاي مختلف كاوش شناسايي شد كه بر اهميت اين سايت باستاني بيش از پيش، افزوده و ضرورت ساماندهي و تحليلي شفاف را در رابطه با اين يافته‌هاي مهم فرهنگي موجب گرديد. از نكات مهم در ارتباط با سفالينه‌هاي قلعه يل‌سويي، وجود گونه‌هاي سفالي از منظر فرمي و نقوش آن بوده كه تا به امروز موردمطالعه قرار نگرفته و مي‌تواند در زمينۀ مطالعات سفالينه‌هاي دوران اسلامي در حوزۀ جغرافيايي شمال‌غرب ايران مفيد واقع گردد. در اين‌راستا، پژوهش پيشِ‌رو به شيوۀ توصيفي-تحليلي و براساس مطالعات كتابخانه‌‌اي و كاوش‌هاي ميداني، به معرفي، گونه‌شناسي و تحليل نقوش سفالينه‌هاي محوطۀ يل‌سويي پرداخته است؛ هم‌چنين منشأ توليد اين آثار در منطقه، شناسايي نواحي در تعامل و روابط فرهنگي با قلعه يل‌سويي و درنهايت تعيين دورۀ زماني آن براساس گاهنگاري‌ و مقايسه‌هاي صورت گرفته؛ از مهم‌ترين اهداف و پرسش‌هاي مطرح‌شده در اين پژوهش هستند. مطالعات صورت‌گرفته نشان مي‌دهد كه سفال‌هاي اين محوطه در يك دسته‌‌بندي كلي به چهار گروه: سفال‌هاي بدون‌لعاب ساده و منقوش و سفال‌هاي لعاب‌دار ساده و منقوش قابل تقسيم بوده و شامل انواع تكنيك‌هاي قالب‌زده، نقش‌كنده، نقش مُهري، نقش‌افزوده، تركيبي، لعاب يك‌رنگ، نقاشي روي لعاب، نقاشي زيرلعاب، آق‌كند، زرين‌فام، و اسگرافياتو مي‌باشد. اين آثار متعلق به قرون نخستين اسلامي و هم‌چنين قرون مياني، خصوصاً دورۀ سلجوقي بوده و نوع نقوش و تكنيك‌هاي به‌كار رفته در اين سفالينه‌ها، نشان از ارتباطات منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي قلعه يل‌سويي با ديگر نواحي هم‌چون: آذربايجان، زنجان، كاشان، ري، نيشابور و همدان دارد.