مكان‌ يابي خانقاه بوزَنجِرد دشت همدان براساس مستندات تاريخي و شواهد باستان‌ شناسي

با گرويدن ايلخانان مغول به دين اسلام و همراهي و صدارت ‌‌بزرگان ايراني، احداث مجموعه‌هاي مذهبي مورد توجه ويژه قرار گرفت و مجموعه‌هاي بزرگ و معتبري، به ‌ويژه در شهرهايي چون: تبريز، مراغه، سلطانيه و همدان برپا داشتند؛ ازجمله مجموعه‌هاي شاخص و عظيم دورۀ ايلخاني خانقاه بوزَنجِرد است كه از ساخته‌هاي «غازان‌خان» پادشاه ايلخاني، در دشت همدان به‌شمار مي‌آمده است. اين مجموعۀ مهم با گذشت زمان ازميان رفته و اطلاع دقيقي ازدلايل ساخت آن و نيز كمّيت و كيفيت ساختماني آن در دست نيست. هدف اصلي اين پژوهش شناسايي وضعيت اين مجموعۀ مذهبي ازطريق مطالعۀ داده‌هاي باستان‌شناختي حاصل از بررسي‌هاي نوين و اسناد تاريخي است. پرسش‌هاي اين پژوهش عبارتنداز: با توجه به مستندات تاريخي و شواهد باستان‌شناسي خانقاه بوزنجِرد را در كجا مي‌توان جايابي كرد؟ و تأثير كدام مناطق به‌لحاظ سبك ساخت و نقش‌مايه، در آثار سفالي و كاشي‌كاري محوطه بوزنجرد ديده مي‌شود؟ پژوهش حاضر، از نوع تحقيقات تاريخي و توصيفي-تحليلي است كه گردآوري اطلاعات در آن به‌صورت اسنادي و تطبيق ميداني يافته‌هاي اين حوزه با ساير مناطق صورت گرفته است. براساس نتايج به‌دست آمده، اين مجموعه در حدود 60 كيلومتري شرق همدان و در كنار مسير ارتباطي همدان به ساوه و جنوب روستاي كنوني بُزينه‌جرد واقع‌بوده و غازان‌خان به‌جهت كرامتي كه نسبت به «خواجه يوسفِ بوزنجردي همداني» (از بزرگان تصوف) داشته دستور ساخت اين مجموعه را داده است. موارد قابل‌مقايسه با يافته‌هاي اين محوطه براساس شكل، نقش‌مايه و جزئيات‌ فني در مراكز فرهنگي همجوار هم‌چون: استان مركزي (آوه، ذلف‌آباد)، ري، كرمانشاه (كنگاور و بيستون)، زنجان (آق‌كند، سلطانيه) و شمال‌غرب ايران (تخت‌سليمان و اروميه) كه در ارتباط نزديك‌تر با دشت همدان قرار داشتند، شناسايي و مطالعه شده است.