جايگاه نظريات ماركسيسم در تحليل آغازشهرنشيني ايران

تأثير ماركسيسم بر روند تحولات تئوريك باستان‌ شناسي دور از ‌‌‌ذهن نيست. اين‌گونه تأثيرات گاهي در پژوهش‌هاي باستان ‌شناسي اجتماعي ايران نيز قابل ‌پيگيري است؛ هرچند چندان مورد مطالعه قرار نگرفته‌اند. از اين ‌رو پرسش اصلي پژوهش چنين مطرح گرديد؛ كم‌وكيف و تأثير تفكرات باستان‌شناسي ماركسيستي بر مطالعات جوامع آغازشهرنشيني ايران چگونه است؟ و هدف آن نيز درك ارتباط تفكرات باستان‌شناسي ماركسيستي با ديدگاه كاركردگرا در جوامع آغازشهرنشيني ايران است. اما جهت رهنمون يافتن به هدف، از ماهيت و روش توصيفي-تاريخي همراه با رويكردي تحليلي استفاده شد؛ از اين‌رو، برخي از تحقيقات محوطه‌هاي آغازشهرنشيني ايران، ازجمله محوطه‌هاي شوش و چغاميش در جنوب‌غرب، تپه سفالين پيشوا در فلات‌مركزي، تمدن جيرفت و شهرسوخته در جنوب‌شرق و محوطۀ چغاآهوان دشت مهران در غرب ايران مورد بررسي قرار گرفت. نتايج گوياي اين بود كه گرچه گاهي تفكرات ماركسيسم در تحليل جوامع آغازشهرنشيني ايران به‌دلايلي، ازجمله پيچيدگي‌هاي اجتماعي قابليت استنباط و پيگيري دارد؛ اما تاكنون باتوجه‌به محبوبيت گرايشات تاريخي-فرهنگي در جامعۀ باستان‌شناسي ايران نمود نيافته است و به‌تبع آن نيروهاي درون‌زاي تحولات اجتماعي جوامع آغازشهرنشيني ايران كمتر موردتوجه محققين باستان‌شناس قرار گرفته است. در اين‌باره بديهي است نوع ديدگاه و برخورد با تحليل داده‌ها، در كم‌وكيف حصول نتيجه تأثير داشته باشد؛ به اين‌معني كه نتايج منتج از تحليل داده‌هاي جوامع آغازشهرنشيني ايران به چگونگي رويكرد و رهيافت پژوهشگر، اعم‌از: كاركردگرا، ماركسيسم و يا رهيافت و تفكر ديگر بستگي دارد. درنهايت رهيافت باستان‌شناسي ماركسيستي باتوجه‌ به ماهيت سياسي خويش، تحول جوامع آغازشهرنشيني ايران را مي‌تواند در مديريت توليد كار پيگيري نمايد و رهيافت كاركردگرا نيز شواهد آغازشهرنشيني را از ديدگاه ضرورت و نياز جامعه مدنظر خواهد داشت.