بررسي جايگاه و نقش اصل حُسن‌نيت در حقوق كيفري

حسن‌نيت به عنوان يك اصل كلي حقوقي، در همۀ شاخه‌هاي علم حقوق از موقعيت ممتاز و ويژه‌اي برخوردار است. امروزه در قوانين بسياري از كشورها به شكل صريح يا ضمني به اين اصل پايه اشاره شده است. البته در حقوق كيفري، برخلاف ديگر حوزه‌هاي حقوقي و به‌ويژه حقوق خصوصي، حسن‌نيت مفهومي كمتر شناخته‌شده و در عمل مغفول براي بسياري از نويسندگان و پژوهشگران بوده است. در ادبيات حقوق كيفري ايران و در مقايسه با كشورهاي غربي و عربي، اصل حسن‌نيت به درستي تبيين نشده است. اگرچه قانون‌گذار به طور ضمني در برخي حوزه‌ها از جمله معاذير قانوني، كيفيات مخفّفه و اسباب اباحۀ رفتار ارتكابي به حسن‌نيت توجه داشته، اما به صراحت به اين مفهوم اشاره‌اي نداشته است؛ ضمن آنكه ضوابط‌ شناسايي حسن‌نيت و سنجه‌هاي تشخيص آن نيز روشن نگرديده است. تنها بر اساس دكترين حقوقي، برخي از مقام‌هاي قضايي ضمن انشاي رأي و در مقام توجيه چرايي تعديل يا تبديل عنوان اتهامي و نيز تغيير نوع و ميزان واكنش كيفري به حسن‌نيت مرتكب توجه مي‌كنند. در نظريۀ عمومي جرم، حسن‌نيت حول محور قصد مرتكب معنا مي‌يابد و به طور خاص در ارتباط با تقصير جزايي، اثر خود را آشكار مي‌سازد؛ به‌گونه‌اي كه با اثبات نبودِ سوءنيت، حسن‌نيت شخص در مقام اجرا يا استعمال حق مورد دفاع واقع مي‌شود. روش تحقيق در اين پژوهه، توصيفي ـ تحليلي و در عين حال تطبيقي است و از ابزار كتابخانه براي گردآوري مطالب استفاده شده است.