شناسايي حق‌هاي رفاهي در قوانين اساسي

يكي از مناقشه‌برانگيزترين مباحث حقوقي و سياسي در چند دهۀ اخير ـ به‌خصوص از دهۀ 1990 به بعد ـ شناسايي حق‌هاي رفاهي در قوانين اساسي كشورهاي مختلف و نحوۀ شناسايي آن‌ها است. هرچند به ظاهر اغلبِ قوانين اساسي مبادرت به شناسايي اين حق‌ها كرده‌اند، اما وضعيت حق‌هاي مزبور در قوانين اساسي از الگوي واحدي پيروي نمي‌كند و برخلاف حق‌هاي نسل اول، اصلِ وجودي اين حق‌ها با ترديدهاي بسيار جدي‌اي مواجه است. با وجود كم‌رنگ شدن چالش‌هاي مربوط به وضعيت اين حق‌ها در سطح بين‌المللي، اختلاف‌نظرها در سطح داخلي كماكان ادامه داشته و حق‌هاي مورد اشاره همچنان از سوي انديشمندان مختلف، به‌خصوص انديشمندان راست مورد انتقاد‌اند. همين موضوع موجب شناسايي ناهمگون اين حق‌ها در قوانين اساسي كشورهاي مختلف گشته است. در اين مقاله در پي بررسي مدل‌هاي شناسايي حق‌هاي رفاهي در قوانين اساسي هستيم. با توجه به تأثير گستردۀ نظريات انديشمندان مختلف بر وضعيت كنوني اين حق‌ها، بررسي ايرادات وارده به آن‌ها ناگزير است. نتيجۀ تحقيقات انجام‌شده نشان مي‌دهد كه اصل كلي در شناسايي حق‌هاي مزبور، پذيرش آن‌ها به‌عنوان «اهدافي آرماني» در قوانين اساسي است و شناسايي آن‌ها به‌صورت «حق قابل‌دادخواهي»، استثنا محسوب مي‌شود.