تصاوير شنيداري در سوره واقعه

تصوير هنري يكي از مباحث حوزۀ زيبايي‌شناسي است كه عناصر تشكيل‌دهندۀ يك متن ادبي را به‌منظور كشف زيبايي‌هاي آن بررسي مي‌كند. تصاوير هنري انواعي دارد كه ازجمله‌ آن، تصاوير محسوسي است كه برپايه‌ حواس پنج‌گانه شكل مي‌گيرد. در بين تصاوير هنري سوره‌ واقعه، تصوير شنيداري از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. از رهيافت‌هاي اين پژوهش تبيين و آشكاركردن انواع تصاوير شنيداري سورۀ واقعه است كه به سه صورت در اين سوره نمود پيدا مي‌كند: تصاوير شنيداري مبتني بر آوا‌معنايي، تصاوير تداعي‌كننده‌ اصوات و تصاوير گفت‌وگو با الفاظ دال بر شنيدن. آوامعنايي‌ها مستقيماً از صفات حروف در واژگان و موسيقي بهره مي‌برد. در تداعي‌كننده‌هاي اصوات و گفت‌وگوها، تصاوير شنيداري غيرمستقيم است؛ يعني ابتدا صحنه با تفكر، براي مخاطب مجسم مي‌شود و به دنبال آن صدا و تصوير شنيداري آن تداعي مي‌گردد؛ اين تصاوير مخاطب را در موضعي قرار مي‌دهد كه گويا صداهايي را مي‌شنود. نتايج اين بررسي نشان مي‌دهد تصاوير شنيداري آوامعنايي در سوره‌ واقعه به ترسيم حوادث هول‌انگيز قيامت و عذاب‌هاي جهنم مربوط است. در اين تصاوير، حوادث قيامت به‌گونه‌اي به تصوير كشيده شده است كه گويي مخاطب صداي مهيب آن را مي‌شنود. تصاوير شنيداري تداعي‌كننده، به ترسيم بهشت مربوط است. گاهي تصاوير شنيداري در سوره واقعه بر اساس گفت‌وگوي بهشتيان و منكران معاد است كه تصويري از حضور آنان در اجتماع ارائه مي‌دهد. در اين تصاوير از الفاظ دال بر شنيدن مثل «يقولون» و «يسمعون» استفاده شده است كه اين كلمات در كنار كلمات بعد از خود، تصويري شنيداري ارائه مي‌دهد.