الگوپردازي مرجعيّت ‌يافتگي قرآن كريم از ديدگاه آيت‌الله خامنه‌اي

مرجعيّت قرآن كريم از تعابير نوظهور حوزه مطالعات تفسيري به شمار مي‌آيد كه ضمنِ وفاق اكثري بر اصل آن، رويكردهاي متفاوتي درباره آن وجود دارد.اين پژوهش درصدد است با روش تحليل محتواي كيفي در استخراج مضامين و مقوله‌ها از بيانات آيت‌الله خامنه‌اي، گرانيگاهِ فكري ايشان در زمينه مرجعيّت قرآن را كشف و ارائه نمايد.يافته‌هاي تحقيق كاشف از عقيده آيت‌الله خامنه‌اي به «مرجعيّت / امامت قرآن كريم» در فرايندهاي حكمراني، بنيان‌هاي دانشي و سبك زندگي است. اين نظريه كه بر مجموعه‌اي از مباني «قرآن‌شناسي» (بر پايه پديدارشناختي قرآن)، «انسان‌شناسي» و «دين‌شناسي» استوار است، در سه مقوله كلان و سيزده مؤلفه خُرد سامان يافته است؛ «تدبّر» دال مركزيِ مقوله «الزامات مرجعيّت قرآن» است كه به موجب آن نظريه مرجعيّت متّكي به يك هويّت واحد و جمعيِ شكل‌گرفته از آگاهي‌هاي انسجام‌يافته‌اي است كه محصول مجموع‌نگري به قرآن است. تحليل‌هاي كمّي حاكي از اين است كه مايز اصليِ نظريه آيت‌الله خامنه‌اي با ديگر نظريّات مشابه در مقوله «چرايي مرجعيّت قرآن»، يك «مايز روشي» است. «ظهورِ عملِ ديني» در قواره اجتماع (كارايي / امتداد اجتماعيِ معرفت)، دال مركزيِ اين مقوله است كه ديگر دال‌هاي شناور، حول آن مفصل‌بندي شده‌اند. اين دال مركزي، ره‌آورد «داناييِ توأم با عاطفه» (توأماني عقل و دل) است و قرآن كريم تنها منبع معرفتي است كه در روشِ تعليميِ خود، دانايي را توأم با جهات عاطفيِ انسان به قصد تحقق كارايي مي‌آميزد. نقشِ راهبرديِ سه‌گانه «تلاوت، استماع، تدبّر» در ساختارِ معرفتِ قرآني و تعليماتِ ديني، از اين رهگذر بازيابي مي‌شود.