ژن‌درماني در بتاتالاسمي: يك مقاله مروري

تالاسمي نوعي بيماري ارثي اتوزومال مغلوب است كه به‌علت كاهش سنتز زنجيره‌هاي گلوبيني هموگلوبين رخ مي‌دهد. در بتاتالاسمي تجمع زنجيره‌هاي α4 در پيش‌سازهاي اريتروييدي به‌دنبال عدم توليد زنجيره بتا، منجر به خونسازي غيرموثر (عدم تعادل بين تكثير و تمايز در پيش‌سازهاي اريتروييدي مغزاستخوان) و در نهايت علايم باليني ازجمله تاخير و اختلال در بلوغ جسمي و جنسي، مشكلات قلبي، بدشكلي‌هاي استخواني و هپاتواسپلنومگالي مي‌شود. از محدوديت‌هاي درمان‌هاي رايج كنوني مانند ترانسفيوژن، شلاته‌كننده‌هاي آهن و پيوند آلوژن هماتوپوئيتيك استم سل مي‌توان به گرانباري آهن، نبود اهداكننده سازگار و بروز بيماري پيوند عليه ميزبان اشاره كرد. در ژن درماني بيان مداوم زنجيره بتاگلوبين در سلول‌هاي بنيادي خود بيمار القا مي‌شود. ايده ژن درماني از اوايل سال 1970 مطرح شد و هدف از اين روش درماني، بيان ژن معيوب در سلول هدف است به‌صورتي كه بتواند علايم بيماري را كاهش دهد يا به‌طوركلي رفع كند. براي ژن درماني دو ويكرد كلي وجود دارد: روش Integrating كه در اين حالت ژن موردنظر به‌وسيله وكتور به‌داخل ژنوم سلول هدف الحاق مي‌شود و بيان مادام‌العمر آن را به‌دنبال دارد و ديگري روش  Non integrating است كه ژن موردنظر بدون جاي‌گيري در ژنوم سلول هدف و به‌صورت سيتوپلاسمي بيان ژن را ممكن مي‌سازد. ژن درماني بتاتالاسمي در سال 2022 از طرف سازمان غذا و دارو، براي بيماران 12 سال به بالا كه فنوتيپ Non β0/β0 دارند تاييديه گرفته است، به‌نظر مي‌رسد كه اين روش درماني براي بيماران بتاتالاسمي وابسته به ترانسفيوژن خون، روش درماني قطعي باشد.