تدوين مقياس نيازهاي آموزشي و توان‌بخشي كودكان مبتلا به سندرم داون (از نگاه والدين) در ايران: مطالعه‌اي تركيبي

مقدمه و اهداف علي‌رغم وجود ابزارهاي غيربومي كه در دنيا براي سنجش نيازهاي آموزشي و توان‌بخشي كودكان داراي نشانگان داون مورد استفاده قرار مي‌گيرد، در ايران مطالعات اندكي درزمينه مفهوم‌پردازي، طراحي و ساخت ابزارهاي بومي انجام شده است. پژوهش حاضر با هدف تهيه پرسش‌نامه‌اي براي سنجش نيازهاي آموزشي و توانبخشي كودكان مبتلا به سندرم داون در ايران از ديدگاه مادران آن‌ها انجام شد.مواد و روش‌ها روش پژوهش حاضر از نوع تركيبي با طرح اكتشافي-مدل توسعه ابزار بود. در مرحله كيفي، از روش پژوهش پديدارشناختي استفاده شد. جامعه آماري اين بخش، شامل مادران كودكان داراي نشانگان داون بود. نمونه‌گيري آماري در بخش كيفي به‌صورت هدف‌مند و براساس اشباع نظري بود، بدين منظور حجم نمونه 17 نفر از مادران كودكان داراي نشانگان داون انتخاب شدند. مرحله دوم كه بخش كمي پژوهش بود، جامعه آماري شامل مادران كودكان داراي نشانگان داون بود. حجم نمونه 100 نفر در نظر گرفته شد كه به شيوه نمونه‌گيري تصادفي انتخاب شدند. ابزار پژوهش در مرحله اول (مرحله كيفي) مصاحبه از نوع نيمه ساختاريافته بود. ابزار پژوهش در بخش كمي پژوهش نيز «پرسش‌نامه محقق‌ساخته نيازهاي آموزشي و توان‌بخشي كودكان داراي نشانگان داون» بود. براي تجزيه‌وتحليل اطلاعات در بخش كيفي پژوهش، از روش شيه و شانن استفاده شد. براي تجزيه‌وتحليل بخش كمي پژوهش نيز از روش‌هاي مختلف روايي و پايايي استفاده شد.يافته‌ها نتايج حاصل از تجزيه‌وتحليل داده‌هاي كيفي پژوهش نشان داد براساس نظر والدين، نيازهاي اين كودكان در 4 حيطه مهارت‌هاي ارتباطي، رفتار انطباقي، مهارت‌هاي زباني و مشكلات آموزشي تقسيم‌بندي مي‌شوند. نتايج حاصل از تجزيه‌وتحليل كمي داده‌ها نيز نشان داد «مقياس نيازهاي آموزشي و توان‌بخشي كودكان داراي نشانگان داون» از روايي و پايايي قابل قبولي برخودار است. حداقل و حداكثر نسبت روايي محتوايي برابر با 8/ 0 و 1 و شاخص روايي محتوايي نيز برابر با 0/98 برآورد شد. ضريب آلفاي كرونباخ برابر با 0/93 و ضريب بازآزمايي برابر با 0/84 برآورد شد.نتيجه‌گيري نتايج حاصل از يافته‌هاي پژوهش نشان داد اين پرسش‌نامه از روايي و پايايي قابل‌قبولي برخوردار است. بر اين اساس به درمانگران، معلمان و روان‌شناسان پيشنهاد مي‌شود با مطالعه اين تجربه‌ها و استفاده از مقياس تهيه‌شده در اين پژوهش، در پي تدوين و طراحي آموزش‌هايي براي بهبود اين مشكلات و نيازها باشند.