شناسايي اثرات (نامطلوب) اجراي قانون هدفمندي يارانه‌ها در ايران: رهيافت فراتركيب

قانون هدفمندي يارانه‌ها، بزرگ‌ترين طرح اصلاحي در اقتصاد ايران از سال 1389 در ايران اجرايي شد. باگذشت بيش ازيك دهه، اجراي اين طرح با وجود تاثير مثبت بر بخش‌هاي گوناگون به نظر در عمل به همه اهداف از پيش تعيين شده خود دست نيافته است. فارغ از آثار مثبت اين طرح -كه خارج از قلمرو موضوعي اين پژوهش است- هدف از اين پژوهش شناسايي آثار نامطلوب اجراي اين طرح، پس از اجرا است. روش انجام اين پژوهش فراتركيب و بر اساس الگوي هفت ‌مرحله‌اي سندلوفسكي و باروسو (2007) است. بر اين ‌اساس، به طور نظام‌مند با استفاده از واژگان كليدي مرتبط به جست‌وجوي متون علمي منتشر ‌شده در منابع مختلف پرداخته شد و با بررسي عناوين، چكيده‌ها و محتواي منابع، نتايج غربال شده و با استفاده از ابزار برنامه مهارت‌هاي ارزيابي حياتي مقالات غربال شده ارزش‌گذاري شدند. در نهايت تعداد 86 منبع انتخاب شد. با كدگذاري و دسته‌بندي اين منابع، 9 مقوله اصلي شناسايي شد. اين مقولات به عنوان تاثيرات نامطلوب طرح هدفمندي يارانه‌ها، بر اساس فراواني آن‌ها عبارت ‌بودند از: آثار منفي بر اقتصاد ‌كلان، اثرات نامطلوب در بخش توليد، توزيع ناعادلانه، ناتواني در فقرزدايي (كاهش رفاه)، كاهش نيافتن مصرف انرژي، قاچاق انرژي و گسترش فساد، آثار سوء بر صنعت پزشكي و سلامت، اثرات منفي بر حمل‌ونقل و اثرات منفي زيست‌محيطي. با شناسايي تاثيرات نامطلوب اجراي اين قانون كه بعضا منجر به برخي ناكارامدي‌ها و عدم تحقق تمام اهداف از پيش تعيين شده است، مي‌توان در صورت اصلاح ساختاري در شيوه كنوني توزيع يارانه از تكرار اشتباهات گذشته پيشگيري كرد.