تعيين و مقايسه انرژي و موادمغذي سبد غذايي معمول خانوار به تفكيك اقليم‌ها در سال‌هاي 1395 تا 1398، با استفاده از داده‌هاي هزينه و درآمد خانوار

سابقه و هدف: بررسي وضعيت تغذيه‌اي مردم و چگونگي مصرف مواد غذايي خانوار‌ها در كشور به منظور فراهم آوردن شواهد و بهره‌گيري از آن‌ها براي آموزش، ارتقاء سواد غذايي و سياست‌گذاري‌هاي تغذيه‌اي يك ضرورت محسوب مي‌شود، هدف مطالعه‌ي حاضر تعيين و مقايسه انرژي و موادمغذي دريافتي از سبد غذايي معمول خانوار به تفكيك اقليم‌ها در سال‌هاي 1395 تا 1398بود.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه مقطعي تكرار‌شونده از داده‌هاي پيمايش هزينه و درآمد خانوار HIES (Household Income and Expenditure Survey) 128716 خانوار ايراني در سال‌هاي 1395 تا 1398 استفاده شد. با توجه به تقسيم‌بندي استان‌هاي ايران به اقليم‌هاي 11 گانه در مطالعه‌ي پژوهشي بر وضعيت ريزمغذي‌هاي ايران (پورا 2)، داده‌هاي كشوري هزينه درآمد خانوار در سال‌هاي 1395 تا 1398 بر حسب اين اقليم‌ها تفكيك شد. براي تخمين ميزان دريافت از سبد معمول خانوار، مقادير دريافتي خانوار براي هر يك از اقلام غذايي با استفاده از شاخص معادل مرد بزرگسال AME (Adult male equivalent) به سطح فردي تبديل شد. با استفاده از نرم‌افزار تغذيه‌اي nutritionist4 و كد‌نويسي در برنامه‌يR  مقدار انرژي دريافتي و ريزمغذي‌هاي آهن، كلسيم، ريبوفلاوين، ويتامين آ به دست آمد. براي مقايسه انرژي و مواد مغذي دريافتي از سبدغذايي معمول خانوار در سال هاي 1395 تا 1398 از آناليز واريانس يك طرفه و آزمون post hoc استفاده شد.يافته‌ها‌: در چهار سال مورد مطالعه، بيشترين ميانگين دريافت انرژي(3127.575 كيلوكالري) و آهن (27.453 ميلي‌گرم) مربوط به اقليم 10 (ايلام، كردستان، كرمانشاه، لرستان و همدان)، بيشترين ميانگين كلسيم (1070.82 ميلي گرم) و ريبوفلاوين  (2.275 ميلي‌گرم) مربوط به اقليم 2 (آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي، اردبيل) و بيشترين ميانگين ويتامين آ (624.347 ميكروگرم) مربوط به اقليم 9 (زنجان، قزوين، قم، مركزي) بود. كمترين ميانگين دريافت تمام موارد به جز ويتامين آ در چهار سال مطالعه مربوط به اقليم 11 (فارس، كرمان، كهگلويه و بويراحمد) و كمترين ميانگين دريافت ويتامين آ به اقليم 5 (سيستان بلوچستان، خراسان جنوبي) تعلق داشت. به غير از مصرف انرژي، آهن، كلسيم، و ريبوفلاوين در اقليم 7 (بوشهر، هرمزگان، خوزستان) و كلسيم و ريبوفلاوين در اقليم 8 (تهران، البرز)، در تمام اقليم‌ها مصرف انرژي و ريزمغذي‌هاي مورد بررسي در سال 98 نسبت به سال 95 كاهش يافته بود. در رابطه با مصرف ريزمغذي‌ها ميانگين مصرف آهن در تمام اقليم‌ها در 4 سال مطالعه بالاتر از مقادير رواداشت غذايي توصيه شده RDA (Recommended Dietary Allowance)  بود. اما در رابطه با كلسيم، تنها دريافت اقليم 2 بالاتر از مقدار RDA بود. ميانگين مصرف ريبوفلاوين نيز در تمامي اقليم‌ها بالاتر ازRDA  بود. به طور متضاد در رابطه با ويتامين آ، ميانگين مصرف در 4 سال مطالعه در تمام اقليم‌ها كمتر از RDA بود.نتيجه گيري: در مجموع يافته‌ها نشان داد كه وضعيت دريافت انرژي و ريزمغذي‌هاي مورد مطالعه از سبد غذايي معمول خانوار در فاصله سال‌هاي مطالعه روند كاهشي داشته است. اين وضعيت در اقليم 11 با وضعيت خشكسالي قابل توجه و اقليم 5 به عنوان يك اقليم خشك و با وضعيت اقتصادي-اجتماعي پايين، قابل توجه تر بود. در ضمن، ميانگين وضعيت دريافت كلسيم و ويتامين آ در تمام اقليم‌ها (به جز اقليم 2 در مورد كلسيم) كمتر از مقادير RDA بود. اين يافته‌ها لزوم برنامه‌ريزي‌هاي آتي براي اجراي سياست‌هاي با محوريت حمايت غذايي به خصوص در اقليم‌هاي داراي وضعيت خشكسالي و محروم را مورد تأكيد قرار مي‌دهد.