تحليل كهن الگوي « نقاب» در ديوان «ملامح من الوجه الامبيذوقليسي» محمد عفيفي مطر مطابق با نظريه ي كارل يونگ

نقد كهن الگويي كه نخستين بار در سال 1934 با انتشار طرح هاي كهن الگويي در شعر، توسط ماد بودكين مطرح شد؛ از جمله نقدهاي نويني است كه با بهره‌گيري از نظريه‌ي كارل يونگ، ضمير ناخودآگاه جمعي بشر را مورد نقد و تحليل روان‌شناختي قرار مي‌دهد و براي روان شخصيتي هر انسان، الگوهاي زيادي من جمله: نقاب، سايه، آنيما، آنيموس و خود تعريف نموده است و نقاب يكي از اين كهن‌الگوهاي مهم اوست كه براي رسيدن به خود و تكامل شخصيت، بسيار حائز اهميت مي‌باشد و آن درواقع به جنبه‌ي بيروني از شخصيت فرد اطلاق مي‌شود كه آن را به جامعه نشان مي‌دهد. با توجه به اين‌كه اين كهن‌الگو از وجوه مشترك بسياري از انسان‌ها خصوصاً شعرا به‌شمار مي‌رود و در شعر، نمود عيني‌تري دارد؛ بنابراين جستار حاضر، به بررسي كهن‌الگوي نقاب و نمود آن در اشكال مختلف و چگونگي خودنمايي تبعات مثبت و منفي آن در اشعار يكي از شعراي معاصر مصر به‌ نام محمد عفيفي مطر در ديوان ملامح من الوجه الامبيذوقليسيّ وي مي‌پردازد. نتيجه‌ي پژوهش نشان مي‌دهد از يك سو، با توجه به شرايط خفقان سياسي و اجتماعي حاكم بر جامعه‌‌ي عرب و تلاش شاعر براي روشنگري و آگاهي مردم، اين تكنيك روان‌شناختي به نحو زيبايي جلوه مي‌كند و نقاب‌هاي منفي، براي هويدا ساختن ظالمان و جنبه‌هاي مثبت نقاب‌ها، از سوي شاعر و ديگر نقاب‌ها به شكل‌هاي مثبت و منفي، براي اغراض مورد نظر، تبلور برجسته‌اي دارند و از سوي ديگر، عموماً راه‌حل عملي براي گذر از تبعات منفي اين‌گونه نقاب‌ها مشاهده نمي‌شود؛ بلكه در حد بيان موضوع بسنده مي‌شود.