شيوع، علل و پيامدهاي بي‌فرزندي در ايران و جهان: يك مرور نظام‌مند

شيوع بي‌فرزندي و روند فزاينده آن طي چهار دهه گذشته در سراسر جهان، توجه محققان را به خود جلب كرده است. هدف مطالعه حاضر بررسي و مرور مطالعات صورت‌گرفته در اين زمينه در ايران و جهان است. مطالعات در سه بخش ميزان بي‌فرزندي، علل و پيامدهاي آن دسته‌بندي شدند. اگرچه ميزان بي‌فرزندي در كشورهاي درحال‌توسعه، كمتر از كشورهاي توسعه‌يافته است، اما در دسته اوّل نيز رو به افزايش است. مهم‌ترين علل بي‌فرزندي، شهرنشيني، گسترش آموزش، هزينه‌هاي فرزندان، برابري جنسيتي، استقلال و رفاه فردي، نگراني از افزايش جمعيت و پايداري محيط‌زيست، ساختارهاي دولت‌رفاه و كمرنگ‌شدن نقش دين و باروهاي مذهبي هستند. پيامدهاي بي‌فرزندي عمدتاً منفي هستند: همچون افسردگي و اضطراب، اَنگ‌هاي اجتماعي، طلاق و خشونت همسر. هرچند پيامدهاي مثبتي همچون سطوح بالاتر رضايت از زندگي و رفاه نيز گزارش شده است. نكته مغفول‌مانده در مطالعات، ناديده‌گرفتن مردان و نيز عدم ‌بررسي تأثير اين پديده بر خانواده‌ها و جامعه و تأكيد صِرف بر زنان است. مطالعات در مورد بي‌فرزندي در ايران انگشت‌شمارند و آمارهاي دقيقي از ميزان آن وجود ندارد. آمارهاي موجود مربوط به مطالعاتي است كه با اهداف ديگري انجام شده‌اند. يافته‌ها حاكي از آن است كه بي‌فرزندي هنوز به حدي نرسيده است كه تبديل به مسئله شده باشد، هرچند روندهاي آن افزايشي است.