بازشناسي و ارزيابي عناصر منظر محلات شهر گرگان در دوران تحول

محله يكي از مهم‌ترين اجزاي شكل‌دهنده‌ سازمان فضايي شهرهاي ايراني و به عنوان يك مكان جغرافيايي-تاريخي مفهومي منظرين است. محله به عنوان يكي از كانون‌هاي بروز حيات اجتماعي و خاطرات جمعي، داراي ابعادي نمادين است كه شناخت منظر آن منوط به مطالعه دقيق آن است. شهر گرگان به عنوان يكي از مراكز مهم تمدن در شمال ايران، داراي الگوهاي متنوع و تركيب منحصربه فردي از محلات است. با اين‌حال به نظر مي‌رسد در قرن اخير با تحولات اساسي كه تحت تاثير تعابير كالبدي از شهرها در نظام شهري صورت گرفته‌‌، زندگي مبتني بر محلات دچار آسيب‌هاي جبران‌ناپذيري شده‌‌است. در تحولات اين دوره كانون‌هاي زندگي‌بخش گذشته كه حاوي مفاهيم عميقي از زندگي ساكنين گذشته و حال اين شهر بوده‌ ناديده انگاشته شد و به مرور موجب از ميان رفتن تدريجي جريان زندگي در آنها شد. به نظر مي‌رسد نخستين گام در احياي محلات گرگان، بازشناسي كل‌نگر به تمامي ابعاد مكاني آن –طبيعي و فرهنگي- در اين دوران است. نگرش منظر به عنوان يكي از رويكردهايي كه به شناخت همه‌جانبه ابعاد فيزيكي و غيرفيزيكي مكان مي‌پردازد مي‌تواند در بازشناسي ابعاد مكاني محلات گرگان راهگشا باشد. بنابراين اين پژوهش به دنبال آن است كه با شناخت منظر محلات گرگان، بيان عناصر منظر آن و همچنين بررسي عوامل تحول اين عناصر، و آسيب‌شناسي و ارزيابي آن تحليلي از وضع موجود عناصر منظر محلات ارائه نمايد. اين جستار ابتدا به بيان مفهوم منظر محله در شهرهاي ايراني مي‌پردازد، سپس با بررسي لايه‌هاي طبيعي و فرهنگي محلات گرگان، عناصر منظر آن را ارائه و ارزيابي مي‌نمايد. پس از آن، با معرفي جريان تحول و اثرگذاري آن بر نظام شهري گرگان، منظر محلات گرگان تحت تأثير اين تحولات مورد ارزيابي قرار مي گيرند.