عناصر تعيين ‌كنندۀ مركز شهر و تغييرات حوزۀ مركز در شهر گرگان

شهر گرگان (استرآباد) به شهادت آثار تاريخي و تأليفات مورخان و سفرنامه‌نويسان داراي سابقۀ تاريخي طولاني است. هستۀ اصلي شهر فعلي پيرامون سه محلۀ ميدان، نعل‌بندان و سرچشمه شكل‌ گرفته و به تدريج محلات جديدي در اطراف آنها ايجاد شده‌اند. با خيابان‌كشي‌هاي رضاخاني بافت تاريخي شهر دونيم و رشد كالبدي شهر پيرامون خيابان‌هاي جديد آغاز شد. محدودۀ مركز شهر، كه نقش كليدي در كنش‌هاي اجتماعي، ضرورت‌ها و نيازهاي شهروندان دارد، از اين تغييرات متأثر شد.با تكيه بر مشاهده ميداني و مطالعات كتابخانه‌اي، اين نوشته بر اين فرض است كه مركز امروز شهر گرگان به عنوان مصداقي از منظر شهر، در حال دگرگوني در ذهنيت شهروندان و عينيت شهر است. منظر پديده‌اي عيني-ذهني و يك كل واحد، مركب از جسم و روح يا كالبد و معنا است. در نتيجه، براي يافتن مفهوم مركز به مثابه منظر توجه به مصاديق عيني-ذهني آن الزامي است. براي يافتن شكل و ميزان اين تغيير، با تكيه بر منابع و نشانه‌شناسي ميداني، عناصري را به عنوان مؤلفه‌هاي تأثيرگذار در مركزشدن يك مكان معين كرديم كه شامل عناصر ملموس (عيني) و عناصر ناملموس (ذهني) از شهر هستند. با حضور در محل و مطالعۀ ميداني مورد، شواهدي جمع‌آوري شد كه بر عناصر مؤثر مركزيت، منطبق بود.