تحليل تغييرات مساحت تالاب‌‌هاي هامون و ساير پهنه‌هاي آبيِ منطقۀ سيستان با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي

منطقۀ سيستان يكي از مناطق استراتژيك كشور است كه حيات آن وابسته به برقراري پايدار جريان آب رودخانۀ هيرمند است. در اين تحقيق، روند تغييرات مساحت تالاب‌‌هاي هامون و ساير پيكره‌‌هاي آبي واقع در منطقۀ سيستان و عوامل مؤثر بر آن با استفاده از تصاوير و محصولات ماهواره‌‌اي، داده‌‌هاي هواشناسي و آزمون من-كندال و شيب سن مورد بررسي قرار گرفت. بدين‌منظور از داده‌‌هاي هواشناسي دماي حداقل، دماي حداكثر، دماي ميانگين، بارش و تبخير ايستگاه زابل در بازۀ زماني 2018-1985؛ محصولات ماهواره‌‌اي شامل پهنه‌‌هاي آبي مستخرج از تصاوير ماهواره‌‌اي لندست 2020-1985، شاخص تفاضلي پوشش گياهي، شاخص شدت خشكسالي پالمر و همچنين تصاوير ماهواره‌‌اي سنتينل 2 و ثقل‌سنجي GRACE در بازۀ زماني 2022-2000 استفاده شد. براي بررسي آخرين وضعيت و محاسبۀ پهنه‌‌هاي آبي منطقۀ سيستان، از شاخص اتوماتيك استخراج آب (AWEI) با استفاده از تصاوير سنتينل 2 در شهريور 1401 استفاده شد. نتايج حاصل نشان‌دهندۀ روند كاهشي معني‌‌دار پارامترهاي دماي حداقل، دماي حداكثر، دماي ميانگين، بارش، مساحت پهنه‌‌هاي آبي و شاخص خشكسالي پالمر است. از طرفي تغييرات شاخص NDVI روندي افزايشي معني‌‌دار را نشان داد كه ناشي از توسعۀ كمّي اراضي زير كشت كشاورزي در دشت سيستان است. فعاليت‌‌هاي كشور افغانستان در بالادست حوضۀ آبريز هيرمند نيز بر منابع آب ورودي اين رودخانه به ايران تأثيرگذار است. نتايج حاصل از شاخص AWEI نشان داد پس از بهره‌برداري كامل از بند انحرافي كمال‌‌خان، مسير طبيعي جريان آب رودخانۀ هيرمند به سمت گودزره منحرف شده، به‌نحوي‌كه مانع از ورود آب به خاك ايران و باعث آبگيري شوره‌‌زار گودزره شده است؛ به‌گونه‌‌اي كه مساحت آب جريان‌يافته در گودزره بيش از 34 هزار هكتار و مساحت آب پشت سد كمال‌‌خان معادل 2899 هكتار است. درحالي‌كه مساحت آب ذخيره‌شده در مجموعۀ چاه‌نيمه‌‌ها معادل 3747 هكتار است كه مؤيد تأثير بهره‌‌برداري سد كمال‌‌خان بر جريان طبيعي رودخانۀ هيرمند است.