ارزيابي وضعيت توسعه‌‌يافتگي بنادر سواحل شمالي و جنوبي خليج‌‌فارس و درياي عمان

امروزه بنادر به‌عنوان دروازه‌‌هاي ورودي و خروجي هر كشور محسوب مي‌‌شوند و عملكرد مناسب و كارايي بالاي آن‌‌ها مي‌‌تواند در شكوفايي اقتصاد و تحولات ساختار فضايي شهر‌‌ها و مناطق پس‌‌كرانه‌اي نقش بسيار تعيين‌‌كننده‌‌اي داشته باشد. يكي از فاكتورهاي مهم در ارزيابي بنادر ،موقعيت جغرافيايي، تجهيزاتي و عملكردي است كه همين امر نشان‌دهندۀ تفاوت در سطح كارايي، بهره‌‌وري و توسعۀ بنادر و به‌تبع آن، شهر‌‌ها و مناطق پس‌‌كرانه‌‌اي است. هدف از اين پژوهش، شناخت، تحليل و سطح‌‌بندي ظرفيت، امكانات و توانمندي‌‌هاي بنادر كرانۀ ساحلي خليج‌‌فارس و درياي عمان است. روش تحقيق مورد استفاده در اين پژوهش، توصيفي-تحليلي با بهره‌‌گيري از منابع اسنادي و وب‌سايت‌‌هاي معتبر اينترنتي است. به‌منظور وزن‌‌دهي و رتبه‌‌بندي به معيارها و زيرمعيارها، از مدل BWM و براي رتبه‌‌بندي سطح توسعه‌‌يافتگي بنادر، از مدل MABAC استفاده شده است. پس از بررسي كلي و مقايسۀ معيارها و زيرمعيارها، از ميان بنادر كرانۀ ساحلي خليج‌‌فارس و درياي عمان كه در منطقۀ خاورميانه واقع شده‌‌اند، 20 بندر بوشهر، عسلويه، چابهار، شهيد رجايي، شهيد باهنر، شهيد حقاني، دمام، دوحه، حمد، مسقط، رشيد، جبل‌‌علي، الحمريه، منامه، مينا سلمان، سيترا، شعيبه، شويخ، دوحه و الاحمدي به‌منظور انجام پژوهش انتخاب شد. يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد كه بندر جبل‌‌علي به‌عنوان بزرگ‌‌ترين بندر خاورميانه و جهان در شهر دبي در ميان 20 بندر مورد مقايسه، به لحاظ معيارها و زيرمعيارهاي مورد بررسي، در سطح اول توسعه‌‌يافتگي قرار دارد؛ بنابراين مي‌‌توان گفت باوجود آنكه بندر رشيد قديمي‌‌ترين بندر شهر دبي به شمار مي‌‌رود، بندر جبل‌‌علي توانسته است طي دو دهۀ اخير تحت‌تأثير عوامل داخلي مانند درآمدهاي نفتي و استراتژي‌‌هاي دولتي و عوامل خارجي مانند نيروهاي منطقه‌‌اي و جهاني همچون كانتينرسازي، بيشترين سطح توسعه‌‌يافتگي را به خود اختصاص دهد. اين موضوع توانسته بر توسعۀ زيرساخت‌‌هاي بندر تجاري، تفريحي و نفتي در كرانۀ ساحلي كلان‌‌شهر دبي اثرگذار باشد.