اثر متغيرهاي اقليمي و نقش تحريم‌ها در ميزان توليدات زراعي ايران

در سال‌ هاي اخير، موضوع تغييرات آب‏وهوايي ناشي از گرمايش زمين به يك نگراني عمده و چالش مهم در سراسر جهان مبدل شده، كه نيازمند اقدام جامع و متقابل است؛ و در اين ميان، كشاورزي وابسته‌ ترين بخش به اقليم به‌‏شمار مي‏‌رود. ايران، با توجه به اقليم گرم ‌وخشك آن، در خطر آسيب‌ هاي جهاني اين تغييرات بوده و تحريم‌ هاي همه‏‌جانبه نيز بر بخش كشاورزي تأثير داشته است. در پژوهش حاضر، با استفاده از مدل اقتصادسنجي حداقل مربعات معمولي كاملاً اصلاح‏‌شده (FMOLS)، به بررسي اثرات متغيرهاي اقليمي دما و بارش و ميزان انتشار دي‌ اكسيدكربن (2CO) به‌‏همراه اثر تحريم بر كل توليدات زراعي ايران طي سال ‌هاي 1350 تا 1398 پرداخته و از متغيرهاي كود شيميايي و سطح زير كشت و همچنين، از سرمايه ثابت در ماشين‌‏آلات بخش كشاورزي به‏‌عنوان شاخصي از فناوري استفاده شد. نتايج نشان داد كه همه متغيرها اثر معني‌ دار بر توليد داشته ‌اند و همچنين، متغير اقليميِ متوسطِ دماي سالانه و مجموع بارش سالانه ارتباط غيرخطي با توليد پيدا كرده و معني‌ داري آن به‌‏صورت U معكوس است. افزون بر اين، متغيرهاي كود و سطح زير كشت اثر مثبت و متغيرهاي دي ‌اكسيد كربن (2CO) و اثر تحريم رابطه منفي بر كل توليدات زراعي ايران داشته‌‏اند. از يافته‌ هاي پژوهش حاضر مي‌‏توان در ارائه برنامه ‌هاي راهبردي براي سياست‏گذاران در مواجه با تغييرات اقليمي سود جست كه از آن ميان، بر پايه پيشنهادهاي پژوهش حاضر، دولت مي‏‌تواند به سرمايه‏‌گذاري بيشتر در مكانيزاسيون بخش كشاورزي و اعطاي تسهيلات و اعتبارات با اولويت آموزش كشاورزان و نيز استفاده از ارقام و واريته‌ هاي مقاوم به دما به‌‏صورت منطقه‌ اي در برابر پديده تغيير اقليم بپردازد.