بررسي زراعي- اقتصادي تغييرات كمي و كيفي آب آبياري در دشت اروميه

سطح آبخوان ‌ها، در نتيجه كاهش سطح آب درياچه اروميه، كاهش يافته و از سوي ديگر، نفوذ آب شور و نفوذ املاح مازاد به‏ ويژه نيترات ناشي از مصرف كودهاي شيميايي موجب كاهش كيفيت آب هاي زيرزميني در دشت اروميه شده است. در مطالعه حاضر، با هدف بررسي زراعي- اقتصادي تغييرات كمي و كيفي آب آبياري، به شبيه ‏سازي عملكرد محصولات گندم آبي، ذرت علوفه‌اي، آفتابگردان و گوجه فرنگي با استفاده از مدل آكواكراپ (AquaCrop) در سال زراعي 1401-1400 پرداخته و سپس، گزينه‌ هاي كم آبياري، كاهش كوددهي و افزايش شوري آب زيرزميني در تمامي مراحل رشد محصولات اعمال شد؛ همچنين، از چهار گروه داد ه ‌هاي اقليمي، گياهي، خاك‌‏شناسي و مديريتي براي انجام شبيه ‌سازي استفاده شد. نتايج نشان داد كه كاهش كوددهي بيشترين درصد تغييرات و افزايش شوري آب‏هاي آبياري و زيرزميني كمترين درصد تأثير را روي عملكرد محصولات دارند. از آنجا كه كاهش عملكرد محصولات با اثرات اقتصادي نيز همراه است، اين اثرات با محاسبه شاخص‌ هاي بهره ‌وري فيزيكي و اقتصادي آب و كود نيتروژن بررسي شدند كه از آن ميان، شاخص بهره ‌وري اقتصادي آب و كود انتخاب شد و بر اساس آن، مقادير حداكثر شاخص بهره ‌وري اقتصادي آب (بر حسب ريال بر مترمكعب) و شاخص بهره‌وري اقتصادي كود (بر حسب ريال بر كيلوگرم)، به ترتيب، براي گوجه فرنگي 209580 و 3005000 ريال و آفتابگردان 177630 و 2115720 ريال در منطقه پنج و ذرت علوفه اي 94900 و 1323500 ريال و گندم آبي 56620 و 454570 ريال در مناطق سه و شش بود. با توجه به تأثير زياد گزينه كاهش كوددهي و شاخص بهره ‌وري اقتصادي كود، بايد امكان جايگزيني كودهاي ارگانيك با كودهاي نيتراته از نظر فني و اقتصادي بررسي و قيمت بالا براي مصارف بيش از مقدار توصيه ‏شده كودهاي نيتراته تعيين شود. اين سياست‌ها براي كاهش شوري نيز موثرند، زيرا منبع اصلي شوري آب زيرزميني كوددهي بي ‌رويه است. همچنين، پيشنهاد مي‌ شود كه فناوري ‌هاي مناسب آبياري به كشاورزان شناسانده و الگوي كشت صحيح در منطقه ارائه شود. در نهايت، بايد اقدامات سخت‌ گيرانه مديريتي صورت گيرد تا هم‏زمان، از اثرات مخرب كوددهي زياد و برداشت بي‌ رويه آب‏هاي سطحي و زيرزميني جلوگيري شود.