روش‌شناسي نظريه كنشگر-شبكه در تبيين روند طراحي جمعي

بيان مساله: طراحي‌پژوهي گستره‌ي پرداختن به نظريه‌هاي محتوايي و رويه‌‌اي در طراحي است. به‌نظر مي‌رسد طراحي، نتيجه‌ي هم‌پيوندي ميان كنش‌گران مختلف در اين روند است. ظهور رويه‌هاي فناور‌محور، سبب گسترده‌تر شدن طيف اين كنش‌گران و نقش‌آفريني ماشين در روند طراحي شده است. اين تحولات، مواجهه طراحان با مساله‌هاي طراحي معماري را تغيير داده‌‌اند؛ و روند طراحي همچون شبكه‌اي كنش‌پذير، خوانده مي‌شود. در اين‌ راستا، نظريه كنش‌گر-شبكه، با تحليل رويدادها و شفاف‌سازي جزئيات، نحوه هم‌پيوندي روند طراحي را بازتاب مي‌دهد.سوال تحقيق: پژوهش حاضر تلاش دارد تا به دو پرسش پاسخ دهد: 1) كاركرد نظريه كنش‌گر-شبكه در تحليل روند طراحي معماري چيست؟ 2) تحليل روند طراحي توسط نظريه كنش‌گر-شبكه، چه نتيجه‎اي بر كنش طراحان دارد؟اهداف تحقيق: هدف اين پژوهش، تبيين ارزش روش‌شناختي نظريه كنش‌گر-شبكه و تحليل كاركرد آن در طراحي‌پژوهي، رديابي و ردگيري جزئيات روند طراحي و بازتاب پيوندهاي آن است.روش تحقيق: اين پژوهش به خانواده‌ي طراحي‌پژوهي تعلق دارد و بعدي كيفي و كاربردي را در بر مي‌گيرد؛ و از نظريه‌ي كنش‌گر-شبكه به‌عنوان روش پژوهش بهره مي‌برد. در اين راستا، داده‌هاي مشاهداتي را دسته‌بندي مي‌كند، روايت كنش‌گران در روند پژوهش را جمع‌آوري مي‌كند و با استفاده از نمودارهاي اجتماعي-فني و راهبرد استدلال منطقي داده‌ها را تحليل مي‌كند.مهم‌ترين يافته‌ها و نتيجه‌گيري تحقيق: ماهيت شبكه‌اي طراحي معماري، بستري پژوهشي فراهم مي‌كند و كنش‌گر-شبكه در سه سطح بكار گرفته نمي‌شود. تحليل ساختار نمونه عملي (مسابقه معماري) و هستي‌شناسي طراحي جمعي، نشان داد پيوندهاي شبكه‌اي روند طراحي، در قالب سلسله‌مراتبي تحليل‌پذير نيستند؛ بلكه سيري روايي و چندرگه دارند. در اين ماهيت، پذيرش نقش لايه‌هاي پنهان ضروري است و با ايجاد فضايي آميخته، بر رخ‌دادهاي پيش‌بيني نشده و تحول مواجهه طراحان، تاكيد دارد. در نهايت، سهم كنش‌گر-شبكه علاوه بر تبيين شبكه‌ي طراحي، به نوعي ساختن بستري جهت تفسير نتايج طراحي و مداخله طراحان پس از پايان روند طراحي است؛ به گونه‌اي‌كه چالش طراحان را از به تصوير كشيدن و نگاشت روند طراحي، به يافتن و طراحي پيوندهاي روند تغيير مي‌دهد.