شگردهاي صباحي در بيان كاركردها و اهداف معنايي و انگيزشي آيات قرآن

بخش زيادي از ميراث ادب فارسي، شامل اشارات و مضامين قرآني است كه از بايسته هاي سخنوري به شمار مي‍رود. بدون ترديد، دريافت اشارات و نشانه هاي يادشده در سروده‍هاي اديبان، بر شكوهمندي كلام آنان مي‍افزايد و التذاذ حاصل از درك اين زيبايي را دوچندان مي‌‌كند. در پژوهش حاضر كه به روش تحليلي-توصيفي انجام شده، شيوه‍هاي به‌كاررفته در شعر صباحي بيدگلي، از سرشناس‍ترين چهره هاي شعر دورۀ بازگشت ادبي، در بيان كاركردها و اهداف معنايي و انگيزشي آيات قرآن، معرّفي و تحليل شده است. اين شيوه‍ها كه در كتاب‌هاي بلاغت به آن‌ها اشاره شده و در اشعار صباحي به كار رفته است، در يك تقسيم‌بندي كلّي، در سه بخش استفادۀ مستقيم (شامل سه قسم لفظي، مفهومي و دوسويه)، تغيير كاربرد آيه و استفادۀ تلميحي، بررسي و به رويكردهاي شاعر در به‌كارگيري اين روش‍ها پرداخته شده است. سؤال اصلي تحقيق اين است كه صباحي علاوه بر بهره‍گيري از روش‍هاي متداول و شناخته‌شدۀ تأثيرپذيري از قرآن، به چه شگردهاي كمتر شناخته‌شده‌‌اي توجّه كرده و كاركردها و اهداف معنايي مرتبط با اين شگردها در شعر او كدام است. يافته هاي پژوهش نشان مي‍دهد صباحي افزون بر استفاده از روش‍هاي متعارفي چون اقتباس، درج، ترجمه و استفادۀ مفهومي با رويكرد تأكيد و تأييد و كاركردهاي بلاغي، به شگردهايي با سابقۀ رواج كمتر در بين شاعران پرداخته كه عبارت‌اند از: 1. تغيير كاربرد آيه با رويكرد وصفي و ذوقي به‌قصد برجسته‌سازي موضوع و مضمون؛ 2. استفادۀ تلميحي با كاركرد مقايسه يا بيان تفضيل. از ميان شيوه‍هاي به‌كاررفته در شعر صباحي، بيشترين بسامد به روش تلميحي با رويكرد مقايسه و تفضيل تعلّق دارد.