بررسي تأثير قدرت بر كتاب عالم‌آراي صفوي بر اساس جامعه‌شناسي زبان

آثار به جاي مانده از هر دوره‌ حكومتي، آيينه‌ تمام‌عيار فكر و فرهنگ و زبان آن دوران است. بازتاب ايدئولوژي و ذهنيت و زبان و سير و سلوك ار‌كان قدرت، تأثير مستقيم و غيرمستقيم در شكل‌دهي به محتوي و ساختار آن دسته از آثار مكتوب دارد كه نقش عمده در هويت‌بخشي به ماهيّت قومي و زبان ارتباطي و گفتمان فكري را عهده دار است. از آن جا كه قدرت حاكم بر دوره‌ صفوي از سه بخش پادشاهان صفوي، قزلباشان سپاهي و عالمان ديني تشكيل شده بود و اين سه گروه از سه گفتمان نظامي، ديني و عرفاني برخوردار بودند، سه نوع زبان متفاوت و متناسب با گفتمان خود براي برقراري ارتباط با مردم داشتند. اشتراك در مقاصدي چون حفظ قدرت و استمرار سلطه‌ سياسي بر مردم، اغلب موجب كنار آمدن با تضادهاي فكري و فرهنگي بين عرفان، مذهب و سپاهي‌گري مي‌شد و به همان سان كه از سه زبان شخصيت پرست عرفان و معنويت‌گراي مذهب و خشونت نظاميان براي تسلّط بر جامعه استفاده مي‌كردند، از امكانات موجود در هر سه گفتمان نيز براي نگارش آثار ادبي و تاريخي بهره مي‌گرفتند و آثاري مخصوص و متناسب با شيوه‌ حكومت‌داري خود خلق مي كردند كه اين تأثير قدرت بر زبان نثر آن دوره نمايان است. از آن جا كه از نظر جامعه شناسي زبان، زبان ابزار اعمال قدرت است و از اين طريق علوم انساني را به علوم اجتماعي و زبان شناسي پيوند مي دهد، اين پژوهش به گفتمان تأثير قدرت بر كتاب عالم آراي صفوي از منظر جامعه شناسي زبان مي پردازد و مشخص مي كند كه كدام قدرت ها با چه بسامدي و در چه قالبي بر نثر اين كتاب تأثير گذاشته اند.