تحليل‌شناختي «استعاره مفهومي و انواع آن» در ‌گفتمان‌هاي رمان «سگ ‌و‌ زمستان بلند» شهرنوش‌پارسي‌پور طبق نظريه فوكونيه و ترنر

در مطالعات ادبي، استعاره را ركن اساسي خلّاقيت و نمود ويژۀ فرديت هنري مؤلّف مي‌شمارند. استعاره مي‌تواند در بافت‌هاي اجتماعي گوناگون، به‌وسيلۀ نويسندگان به كار رود تا كاركردهايي در جهت حمايت از گزاره‌هاي بنيادين و باورهاي يك ايدئولوژي يا نظرگاه خاص ايفا كند. هر بافت اجتماعي، دربردارندۀ ايدئولوژي غالب و چندين ايدئولوژي مغلوب است. در نبرد ميان اين ايدئولوژي‌ها در بافت‌هاي اجتماعي، استعاره‌ها نقش مهمّي دارند. فوكونيه و ترنر (1995) مسئلۀ جديدي را در زبان‌شناسي شناختي و استعاره مطرح كردند. آن‌ها نشان دادند كه همۀ استعاره‌ها از مطابقت حوزۀ مبدأ و مقصد، آن‌گونه كه در ديدگاه ليكاف و جانسون (1980) مطرح شده بود، ساخته نمي‌شوند. طبق تعريف فوكونيه و ترنر (1999)، فضاهاي ذهني، بسته‌هاي مفهومي كوچكي هستند كه هنگام سخن‌گفتن يا تفكّر، در ذهن آدمي ساخته مي‌شوند. رمان‌هاي معاصر، ازجمله رمان «سگ و زمستان بلند»، به‌دليل برخورداري از زبان استعاره‌مدار و نزديكي زبانشان به قطب استعاري و همچنين به‌دليل فارغ‌بودن از محدوديت‌هاي حاكم بر برخي از انواع رسمي ادبيات، مانند شعر و نثر فنّي قديم، داراي تناسب و ظرفيت بيشتري براي كاربرد اين نظريه در نقد هستند. پژوهش حاضر، پژوهشي نظري است كه در آن، از روش كتابخانه‌اي استفاده شده و داده‌هاي آن بر اساس روش توصيفي- تحليلي بررسي شده‌اند. براي اين كار، رمان «سگ و زمستان بلند» پارسي‌پور به‌دقّت مطالعه و تمامي استعاره‌هاي به‌كاررفته در آن استخراج شد. سپس براي مشخّص‌شدن حوزۀ مفهومي مورداستفاده در ساخت فضاهاي ذهني آن‌ها، تمامي استعاره‌ها مورد توصيف و تحليل قرار گرفت. طبق نتايج به‌دست‌آمده، حوزه‌هاي مفهومي به‌كاررفته در استعاره‌هاي رمان «سگ و زمستان بلند» كه در ساخت فضاهاي ذهني مطرح‌شده در نظريۀ فوكونيه و ترنر نقش دارند، در هشت گروه استعاره‌هاي هستي‌شناختي (پديده‌اي يا مادّي)، استعاره‌هاي شخصيت‌بخشي، استعاره‌هاي جهتي براي هستارهاي مثبت و منفي، استعاره‌هاي ساختي (حوزۀ مفهومي اشيا، اعضاي بدن، مفهوم زندگي، پديده‌هاي طبيعي و حيوانات)، قابل دسته‌بندي‌ هستند. به‌طور كلّي، مي‌توان گفت در همۀ استعاره‌هاي ساختي، استفاده از حوزه‌هاي مفهومي در ساخت استعاره و انتقال معاني خاص به مخاطبين، به‌صورت هدفمند انجام گرفته است.