مهاجران پراكندۀ ايراني در فضاي مجازي؛ فرا تحليلي كيفي بر مفاهيم و رويكردها

هدف اين پژوهش، فرا تحليل پژوهش‌‌هاي كيفي انجام‌شده درخصوص «مهاجران پراكندۀ ايراني در فضاي مجازي»5است. جامعۀ آماري، تحقيقات انجام‌شده در بيست سال اخير در اين خصوص در داخل و خارج از كشور است كه از اين ميان، با روش نمونه‌‌گيري هدفمند، 13 تحقيق انتخاب شدند. نتايج نشان مي‌‌دهد مهمترين محورهاي مطالعاتي مهاجران ايراني در فضاي مجازي عبارت است از: «روايت‌‌ها و شيوه‌‌هاي بيان از خود مهاجران ايراني»، «بازنمايي ابعاد هويت مهاجران ايراني»، «نقش مهاجران در فضاي مجازي در افزايش كنش‌گري‌‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در ايران»، «اهميت مكان و جغرافيا در كنش‌گري مهاجران در فضاي مجازي» و «وجود تنوع، ابهام و فرديت‌گرايي در بين مهاجران ايراني در فضاي مجازي». همچنين، تحقيقات نشان مي‌‌دهد اين حوزۀ مطالعاتي از سوي پژوهشگران داخلي موردتوجه كافي قرار نگرفته است. يافته‌‌هاي تحقيق، نشانگر تأثير ملموس فضاي مجازي بر ابعاد هويتي و فرهنگي مهاجران پراكندۀ ايراني است. اين مطالعات، بر جنبه‌‌هاي مثبت و اثرگذار فناوري‌‌هاي نوين ارتباطي بر كنش‌گري مهاجران، تأكيد داشته و جنبه‌‌هاي منفي محتمل فضاي مجازي مطالعه نشده است. براساس نتايج، ارتباطاتي كه به كمك فضاي مجازي بين ايرانيان داخل و خارج از كشور ايجاد شده، بر توانايي و سرمايۀ اجتماعي مهاجران ايراني افزوده و سبب شده ايرانيان مهاجر، حضوري پررنگ‌‌تر در كنش‌گري‌هاي سياسي و مدني ايران داشته باشند. به‌علاوه، با وجود فرامكاني و فرازماني بودن ارتباطات در فضاي مجازي، سايۀ مشهود عنصر مكان و دولت ملت بر ارتباطات مهاجران ايراني در فضاي مجازي محسوس است.